اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ رَجُلان‌ِ مِن‌َ الَّذِين‌َ يَخافُون‌َ أَنعَم‌َ اللّه‌ُ عَلَيهِمَا ادخُلُوا عَلَيهِم‌ُ الباب‌َ فَإِذا دَخَلتُمُوه‌ُ فَإِنَّکُم غالِبُون‌َ وَ عَلَي اللّه‌ِ فَتَوَکَّلُوا إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ «23»
گفتند آن دو نفر مرد که يوشع بن نون که از سبط إبن يامين يا يوسف بود و کالب إبن يوفنا که از سبط يهودا بود که از کساني بودند که از خدا ميترسيدند در مخالفت اوامر او و خداوند بآن دو نفر انعام فرمود مقام نبوت را داخل شويد در دروازه شهر شما بر آنها غالب خواهيد بود و وا گذاريد امر خود را بخدا که او کفايت ميکند و شما را نصرت ميدهد اگر اعتقاد بوعده الهي و قدرت و توانايي او داريد.
در باب اخلاق در مسئله توحيد افعالي گفتند مراتب توحيد افعالي چهار مرتبه است: 1- توحيد منافقين که بزبان اقرار ميکنند که کارها بکف کفايت خدا و بيد قدرت او است لکن قلبا معتقد باسباب و وسائل ظاهريه هستند و خدا را قادر نميدانند.
2- توحيد عوام مؤمنين که قبول دارند خدا قادر متعال است لکن آثار آن در قلب ظاهر نشده مثل مؤمنيني که اعتقاد بمعاد و جنّة و نار دارند و مع ذلک تارک
جلد 6 - صفحه 339
عبادات و مرتکب معاصي ميشوند.
3- توحيد خواص است که آثار آن هم در قلب ظاهر است و صفت توکل از اينکه مرتبه حاصل ميشود که تمام اسباب و وسائط را مقهور تحت قدرت او و مشيّة او ميدانند.
4- توحيد انبياء و ائمه و اولياء حق است که ابدا نظر بسبب و واسطه ندارند و جز خدا چيزي را مؤثّر نميدانند نظير جوز و لوز که داراي چهار مرتبه است قشر القشر و قشر و لب و لب اللب که روغن بادام باشد و مسلّما بني اسرائيل داراي مرتبه سوم چه رسد بچهارم نبودند و توکل نداشتند و بقول خدا و موسي و اينکه دو نفر اعتماد نداشتند لذا در جواب آنها گفتند: