تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قالَ فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ «26»
ترجمه
گفت پس همانا آن حرام شد بر ايشان چهل سال سرگردان خواهند بود در زمين پس اندوهناک مباش بر گروه تمرّد کنندگان.
تفسير
خداوند بين حضرت موسى و بنى اسرائيل حکم فرمود و مقرر گرديد فتح بيت المقدس يا زمين شام چهل سال براى بنى اسرائيل ميسّر نگردد و در اين اربعين که موافق با عدد ايام گوساله‌پرستى آنها بود در شش فرسخ زمين يا زيادتر حيران و سرگردان باشند روزها راه ميپيمودند و شبها بهمان جايگاه اول خود ميرسيدند و آنها ششصد هزار نفر بودند و اين از غرائب وقايع تاريخى است که اين عدّه در اين مدت در اين مساحت سير کنند و بمقصد نرسند و از معجزات بزرگ حضرت موسى است و شرح حالات و کيفيت مشتبه شدن راه بر آنها و تهيه وسائل گذران و اعاشه آنها که همه از خوارق عادات بوده موجب اطاله کلام است لذا از آنها صرف نظر نموده بذکر اين نکته ميپردازم که از روايت عياشى از حضرت باقر (ع) استفاده ميشود که پيغمبر (ص) فرمود قسم بخدا
جلد 2 صفحه 196
آنچه در بنى اسرائيل روى داد تمامى در امت من واقع ميشود با حضرت موسى باقى نماند مگر هرون و دو پسرش و يوشع بن نون و کالب بن يوفنّا و با پيغمبر (ص) باقى نماند مگر على و حسن و حسين و سلمان و أبو ذر و مقداد آنها مدتها سرگردان ماندند تا شام را فتح نمودند اينها هم مدتها ماندند تا امير المؤمنين (ع) بخلافت ظاهرى مستقر گرديد حقير عرض مى‌کنم با اين آيات محکمات چگونه اهل سنت و جماعت تعجب مى‌کنند از اينکه امت پيغمبر آخر الزمان (ص) هم مانند امت حضرت موسى (ع) باشند و قمى ره از آن حضرت نقل نموده که موسى و هرون هر دو در وادى تيه برحمت ايزدى واصل شدند و نيز قمى ره فرموده که حضرت موسى اراده داشت از قوم کناره نمايد آنها تضرع و التماس نمودند که کناره‌گيرى نفرمايد مبادا بعذاب الهى گرفتار شوند و از آن حضرت خواستند که از خدا بخواهد که توبه آنها را قبول فرمايد و از اين روايت حلّ ميشود اشکال بعضى که گفته‌اند چرا دعاى حضرت بر تفريق بين او و قومش مستجاب نشد با آنکه دعاى انبيا مستجاب است و چرا خوبان هم بعقوبت بدان گرفتار شدند زيرا معلوم ميشود بعد از پشيمانى و جزع و فزع قوم از مفارقت او حضرت التماس آنها را پذيرفته است و راضى بقضاى الهى شده است علاوه بر آنکه مسئول حضرت موسى تفريق و جدائى ظاهرى نبود بلکه مراد تفريق معنوى و حکم فاصل بين حق و باطل بوده چنانچه در ذيل آيه سابقه ذکر شد و خوبان هميشه بمفاسد اعمال بدان گرفتار ميشدند و چون مقصودى غير از رضاى حق نداشتند خورسند بودند ولى دنيا طلبان که مستغرق در شهواتند از اين قبيل پيش آمدها در عذاب و چون از مقصود باز ميمانند بزحمت و مشقت گرفتار ميشوند و از ذيل آيه استفاده ميشود که باز حضرت موسى (ع) بحال آنها رقّت فرموده و اندوهناک شده است و شايد اراده فرموده باشد که از خدا مسئلت نمايد که يک سره از تقصير آنها بگذرد لذا خداوند فرموده است براى آنها غمناک مباش چون آنها تمرد و عصيان نمودند و استحقاق اين عقوبت را دارند و بايد تنبيه شوند ..