تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَ لَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قالَ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ «27»
چون حق تعالى تبيين حال اهل کتاب و نقض عهد و ارتکاب فواحش ايشان را نمود، در عقب آن بيان حال فرزند آدم که در حق برادر خود نقض عهد و مرتکب قتل او شد به جهت تسليه خاطر مبارک پيغمبر صلى اللّه عليه و آله فرمايد:
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِ: و بخوان اى پيغمبر بر اهل روزگار خود خبر دو پسر آدم عليه السّلام قابيل و هابيل را در حالتى که اين خبر ملتبس است
«1» به کتاب گرانقدر الغدير، جلد 3، صفحه 126 تا 141 رجوع شود.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 64
به صدق و راستى و موافق آنچه در کتب سماويه متقدمه مى‌باشد. حسن بصرى گفته «1»: مراد دو مرد بودند از بنى اسرائيل لکن قول اول اصح و اقوى است.
تبصره- علامه مجلسى رضوان اللّه عليه به سند معتبر روايت نموده که:
سليمان بن خالد به حضرت صادق عليه السّلام عرض کرد: مردم مى‌گويند که آدم عليه السّلام دختر خود را به پسر خود تزويج نمود. فرمود: بلى، مردم مى‌گويند، لکن نشنيدى که رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود: اگر مى‌دانستم آدم عليه السّلام دخترش را به پسرش نکاح کرده است هر آينه من زينب را به قاسم نکاح مى‌کردم، دين آدم را ترک نمى‌کردم. سليمان گفت: مردم گويند قابيل، هابيل را براى اين کشت که به خواهر خود غيرت برد که به هابيل دادند.
حضرت فرمود: اى سليمان تو هم اين را مى‌گوئى، شرم نمى‌کنى چنين امر قبيحى را به پيغمبر خدا روايت کنى. سليمان گفت: فداى تو شوم، پس سبب قتل قابيل، هابيل را چه بود؟ فرمود: آدم عليه السّلام به وحى الهى هابيل را وصىّ خود و اسم اعظم را به او داد، قابيل در خشم شد که من اولى و احق هستم به کرامت و وصيّت. پس امر شد از جانب خداى تعالى به قربانى چنانچه فرمايد: «2» إِذْ قَرَّبا قُرْباناً: وقتى که قربان کردند و تقرب جستند به خداى خود قربانى را، هابيل گوسفنددار بود، بره‌اى فربه و خوب که به غايت دوست مى‌داشت آورد و بر سر کوهى نهاد. فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما: پس قبول شد يکى از آن دو که هابيل بود بدين قسم که آتشى سفيد بى‌دود از آسمان فرود آمد و گوسفند را بسوزانيد به جهت خلوص نيت او در قربان. در منهج- در خبر است که حق تعالى اين بره قربانى هابيل را در بهشت پرورش مى‌داد تا فدائى براى اسمعيل عليه السّلام نازل فرمود. «3» وَ لَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ: و قبول نشد از ديگرى که قابيل بود، چه آتش از قربانى او درگذشت و به آن التفات ننمود به جهت
«1» مجمع البيان ج 2 ص 182.
«2» بحار الانوار، جلد 11، صفحه 245، حديث 44.
«3» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 213.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 65
سخط الهى بر عدم اخلاص او. پس قابيل را آتش خشم مشتعل، دود حسد ديده بصيرت او را تيره کرد، از غايت فرط حسد بر عدم قبولى قربانى. قالَ لَأَقْتُلَنَّکَ: گفت به هابيل به خدا ترا بکشم و از دغدغه تو فارغ البال و آسوده شوم. در جواب قابيل قالَ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ: گفت هابيل اين است و جز اين نيست که قبول مى‌فرمايد خداى تعالى عمل را از پرهيزکاران که در قربان نيت خود را خالص ساخته‌اند، يعنى عدم قبول قربانى تو به جهت آنست که ترک تقوى نموده‌اى، پس مرا چه گناه باشد که در صدد قتل من شده‌اى.
تنبيه- آيه شريفه اشاره است به آنکه حاسد مى‌بايد حرمان خود را در آنچه محسود محظوظ شده داند نه در ازاله محسود، چه اين موجب ضرر او و عدم ترتب نفع است بر آن. و ايضا اشعار به آنکه طاعت مقبول نيست مگر از مؤمن متقى مخلص. و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه صفت متقين را فرمايد «1»: متقين در دنيا ارباب کمالات و ملکات پسنديده‌اند و گفتار ايشان درست و راست و لباسشان بطور اقتصاد و رفتارشان بطرز تواضع، بپوشند چشمان خود را از محرمات الهى و وادارند گوشهاى خود را بر شنيدن علم نافع در آخرت، فرود آيد نفوس هر يک از ايشان در بلاها و شدائد مثل کسى که فرود آيد نفس او در فراخى و آسايش بسبب رضا به قضاى الهى و شکران به عطاى سبحانى بدون ملالت و کراهتى، اگر نبود مدت اجلى که خدا برايشان محتوم نموده هر آينه قرار نمى‌گرفت ارواح در ابدان آنها لحظه‌اى به جهت اشتياق آنها به تواب ابدى و ترس از عقاب دائمى، عظيم گشت خالق در پيش نفوسشان، پس کوچک شد ما سوى در چشمشان، يعنى عظمت کبريائى را معتقد، پس حقارت مادون سبحانى در نظرشان جلوه‌گر شد.