تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْکِتابَ وَ قَفَّيْنا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّما جاءَکُمْ رَسُولٌ بِما لا تَهْوى أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِيقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ (87)
ترجمه
و هر آينه بتحقيق داديم بموسى کتاب را و پى در پى فرستاديم بعد از او
جلد 1 صفحه 136
پيغمبران را و داديم عيسى پسر مريم را معجزات و کمک کرديم او را بروح القدس آيا پس هرگاه آورد نزد شما پيغمبرى چيزى را که نميخواهد نفس‌هاى شما سرکشى کرديد پس پاره را تکذيب کرديد و پاره را ميکشيد.
تفسير
کتاب توريه است که مشتمل بر احکام خدا و فضل محمد (ص) و اهل بيت او و امامت على (ع) و خلفاى بعد از او است و مشتمل بر شرف مسلمانان و سوء عاقبت مخالفان او است و قرار داديم رسولى را در پى رسولى و عطا کرديم عيسى بن مريم را معجزات باهرات از قبيل احياء اموات و شفاء کور مادرزاد و مرض پيسى و خبر دادن از آنچه ميخوردند و آنچه ذخيره مينمودند در خانه‌هاشان و تأييد نموديم او را بروح القدس مخففا نيز قرائت شده است و او جبرئيل است و اين وقتى بود که او را بآسمان برد از روزنه اطاقش و شبيه نمود بآنحضرت کسى را که قصد داشت او را بکشد پس کشته شد بجاى آنحضرت و گفته شده است روح القدس مسيح است و بنظر حقير همانستکه بمريم دميده شد و تا آخر با حضرت عيسى بود و بتوسط او مرده زنده ميکرد و مريض شفا ميداد که بعضى ملک مقربش خوانده‌اند و برخى اسم اعظمش دانسته‌اند و پاره از آن بنورانيت انجيل تعبير فرموده‌اند و اينکه مسيحش گفته‌اند براى آنستکه مسح نموده است بشر را يا مسح شده است به بشر و قمى از حضرت باقر روايت نموده که يکى از خواص اصحاب آنحضرت بامر خداوند شبيه شد باو تا کشته شود و با آنحضرت باشد در درجات بهشتى آيا پس هر زمان که آمد نزد شما طائفه يهود پيغمبرى و عهد گرفت از شما بمتابعت پيغمبر خاتم (ص) و اطاعت اولياء خدا تکبر کرديد پس پاره را تکذيب نموديد مانند موسى و عيسى و پاره را کشتيد مانند زکريا و يحيى و شما اراده نموديد محمد و على عليهما الصلوة و السلام را بکشيد ولى خداوند باطل نمود سعى شما را و رد کرد کيدتان را بخودتان چون جمعى از کفار و منافقان اين امت در ليله عقبه اراده قتل پيغمبر (ص) را داشتند و در مدينه ميخواستند امير المؤمنين (ع) را بکشند براى حسديکه برده بودند بمقام آنحضرت و خداوند آنها را بمقصودشان نائل نفرمود خائب و خاسر شدند و اين کلام براى توبيخ است چنانچه در مقام ملامت بدروغگو ميگوئى چرا دروغ ميگوئى يعنى چرا دروغ گفتى و چرا اراده دارى بگوئى حقير عرض ميکنم اينکه امام (ع) مخالفت با هواى نفس را بعهد بر متابعت و اطاعت تفسير فرموده براى آنستکه
جلد 1 صفحه 137
متابعت و اطاعت خدا و رسول مخالف با هواى نفس مردم است و هر کس مخالف با هواى نفس مردم حرف بزند و بخواهد آنها را ملزم نمايد مردم با او عناد مى‌ورزند و اگر بتوانند علنا او را ميکشند و الا مسموم مينمايند و هر قدر دائره اطاعت اوسع و دين اکمل باشد زحمت آورنده آن بيشتر و عداوت خلق با او و اولياء او زيادتر است لذا هيچ پيغمبرى را مردم بقدر پيغمبر ما اذيت و آزار ننمودند و بالاخره او را مسموم نمودند و امير المؤمنين (ع) را که بمنزله نفس او بود کشتند و اولاد امجاد آندو بزرگوار را تا امام زمان (ع) يا کشتند يا مسموم نمودند و اگر آنحضرت هم غائب نبود با او همان سلوک را مينمودند لذا غيبت فرمود تا زمين خالى از حجت نماند و واقعه جانگداز عاشورا دلالت بر کمال عداوت مردم با پيغمبر (ص) و امير المؤمنين (ع) دارد که از هيچ امر در باره آن خاندان شريف فرو- گذار نکردند و اين خود دليل است بر اکمليت دين اسلام از ساير اديان، و عياشى از حضرت باقر (ع) قريب باين مضمون را روايت نموده است.