اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد آتَينا مُوسَي الکِتاب‌َ وَ قَفَّينا مِن بَعدِه‌ِ بِالرُّسُل‌ِ وَ آتَينا عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ البَيِّنات‌ِ وَ أَيَّدناه‌ُ بِرُوح‌ِ القُدُس‌ِ أَ فَکُلَّما جاءَکُم رَسُول‌ٌ بِما لا تَهوي أَنفُسُکُم‌ُ استَکبَرتُم فَفَرِيقاً کَذَّبتُم وَ فَرِيقاً تَقتُلُون‌َ (87)
(و هر آينه ما موسي را کتاب داديم و از بعد او پيغمبران فرستاديم و عيسي بن مريم را حجتها و نشانه‌هاي آشکارا داديم و او را بروح قدس تأييد نموديم، آيا پس هر گاه پيغمبري شما را بيايد بآنچه مخالف هواي نفس شما باشد تکبر ميورزيد
1- مجلد اول صفحه 407
2- مجلد اول صفحه 282
3- مجلد دوم صفحه 26
جلد 2 - صفحه 93
پس گروهي را دروغ‌گو ميشماريد و گروهي را ميکشيد).
وَ لَقَد آتَينا مُوسَي الکِتاب‌َ مراد از کتاب تورات است و تخصيص حضرت موسي بکتاب با اينکه بر انبياء پيش از موسي هم کتاب نازل شده شايد از اينجهت باشد که آنچه بر انبياء پيش از موسي نازل شده بود بصحف تعبير ميشد چون صحيفه صحيفه و جزوه جزوه بود مانند صحف آدم و شيث و نوح و ابراهيم و حتي از کتاب موسي باعتبار الواح تعبير بصحف شده چنانچه در آيه شريفه است:
إِن‌َّ هذا لَفِي الصُّحُف‌ِ الأُولي صُحُف‌ِ إِبراهِيم‌َ وَ مُوسي«1» و کتابهاي آسماني که بنام مخصوص ناميده شده چهار است: تورات، انجيل، زبور، فرقان (قرآن) و اهل کتاب در قرآن مراد يهود و نصاري هستند و مجوس نيز در احکام باهل کتاب ملحق ميباشند.
وَ قَفَّينا مِن بَعدِه‌ِ بِالرُّسُل‌ِ» يعني اتبعنا، از بعد موسي رسولاني در قفاي هر رسول فرستاديم يعني بنحو تعاقب پيغمبراني يکي بعد از ديگري فرستاديم و اکثر اينکه پيغمبران اوصياي حضرت موسي و حافظ شريعت و مبلغ احکام او بوده‌اند و انبياء بني اسرائيل بعد از حضرت موسي «ع» بسيار بوده‌اند و آنچه در قرآن اسمشان ذکر شده داود و سليمان و الياس و اليسع و ذو الکفل و اسمعيل صادق الوعد و يونس و زکريا و يحيي و عيسي عليهم السلام ميباشند.
وَ آتَينا عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ البَيِّنات‌ِ تخصيص حضرت عيسي بذکر براي اينست که پيغمبر اولو العزم و داراي شريعت و کتاب جديد بوده و بينات جمع بينه است و بينه آن چيزي است که گواه بر صدق ادعاء واقع شود و ادعاء مدعي را روشن سازد، و چون معجزات انبياء گواه بر صدق ادعاي آنان بوده از اينجهت تعبير به بينات شده است، پس مراد از بينات در آيه شريفه معجزات حضرت عيسي (ع)
1- سوره الاعلي آيه 18 و 19
جلد 2 - صفحه 94
از تکلم در گهواره و ابراء اکمه و ابرص و احياء موتي و اخبار بآنچه در خانه‌هاي خود ذخيره کرده‌اند و آنچه خورده‌اند و ايتاء کتاب در طفوليت و امثال اينهاست.
وَ أَيَّدناه‌ُ بِرُوح‌ِ القُدُس‌ِ مراد از روح القدس جبرئيل امين است و اينکه نيز يکي از القاب اوست چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد قُل نَزَّلَه‌ُ رُوح‌ُ القُدُس‌ِ مِن رَبِّک‌َ بِالحَق‌ِّ«1» و ايّدناه يعني قوّيناه، او را تقويت نموديم و اصل آن ايّد بمعني قوّة است و تأييد جبرئيل از حضرت عيسي با اينکه بر پيغمبران ديگر نيز نازل ميشده براي اينست که اصل وجود عيسي از نفخه جبرئيل بوده و تا بردن عيسي بآسمانها نگهبان او بوده است.
و تعبير از جبرئيل بروح براي اينست که جوهر مجرد است چنانچه روح انساني جوهر مجرد است و تعبير بقدس بجهت اينست که منزه از عيب و نقص و معصيت و داراي مقام عصمت و طهارت است چنانچه همه ملائکه معصوم و منزه از نافرماني ميباشند ولي البته داراي درجات و مراتب متفاوت هستند و جبرئيل سيد ملائکه و امين وحي و واسطه بين خدا و انبياء اوست.
أَ فَکُلَّما جاءَکُم رَسُول‌ٌ بِما لا تَهوي أَنفُسُکُم‌ُ استَکبَرتُم چون انبياء و رسل بر خلاف هواي نفس متکبران و جباران و ستمگران و ارباب جاه و مال و ماده پرستان سخن ميگفتند و در مقام جلوگيري از تعديات و تجاوزات آنها برميآمدند لذا اينکه قبيل اشخاص در مقام قلع و قمع و قتل آنان بر آمده و نسبت سحر و جنون و نحو آن بآنان ميدادند و مرحوم مجلسي در بحار بسط مفصلي درباره هر يک از انبياء بني اسرائيل که بدست آنها مقتول شده‌اند داده است و اينکه نه تنها داب بني اسرائيل بوده بلکه هواپرستان و ستمکاران اينچنين رفتار را با انبياء قبل
1- سوره النحل آيه 104
جلد 2 - صفحه 95
از موسي مانند نوح و هود و صالح و ابراهيم و لوط مينمودند و همچنين نسبت بخاتم الانبياء صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کفار قريش هر نوع اذيت و آزار و نسبت ناروا که مي‌توانستند انجام دادند و تنها حفظ الهي براي انجام رسالت و اتمام حجت بود که آنها را نگاه ميداشته و آيه شريفه در مقام تقريع و توبيخ اينهاست که هر پيغمبري را که ما فرستاديم و بر خلاف هواي نفس شما سخن گفت زير بار او نرفتيد و گروهي از آنها را تکذيب نموديد و گروه ديگر را کشتيد.