اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا قُلُوبُنا غُلف‌ٌ بَل لَعَنَهُم‌ُ اللّه‌ُ بِکُفرِهِم فَقَلِيلاً ما يُؤمِنُون‌َ (88)
(و يهود گفتند دلهاي ما در غلاف است و نمي‌فهميم آنچه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مي‌گويد بلکه خدا آنان را بواسطه کفرشان از رحمت خود دور نموده پس کمي از آنان ايمان ميآورند).
غلف جمع اغلف است و اغلف بمعني پوشيده و مستور ميباشد و شمشيري که در نيام و غلاف باشد آن را اغلف گويند و مرادشان اينست که درهاي قلب‌هاي ما بسته شده و دلهاي ما در غلاف و پوشش است و آيات قرآن و مواعظ و نصايح پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را نمي‌فهميم بنا بر اينکه تأثيري در ما ندارد چنانچه نظير اينکه کلام را از مشرکين در آيه ديگري نقل ميفرمايد وَ قالُوا قُلُوبُنا فِي أَکِنَّةٍ مِمّا تَدعُونا إِلَيه‌ِ وَ فِي آذانِنا وَقرٌ وَ مِن بَينِنا وَ بَينِک‌َ حِجاب‌ٌ«1» و اينکه کلام را اگر چه از روي سخريه و استهزاء ميگفتند و باصطلاح طعنه ميزدند ولي در حقيقت همين طور بودند و کلام حق در آنان مؤثر واقع نميشد و چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد:
خَتَم‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم وَ عَلي سَمعِهِم وَ عَلي أَبصارِهِم غِشاوَةٌ«2»
1- سوره فصلت آيه 4
2- سوره بقره آيه 6
جلد 2 - صفحه 96
و نيز ميفرمايد صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَرجِعُون‌َ«1» و بعضي گفتند اغلف بمعني غير مختون است و مراد اينست که مقتضاي طبيعت و سرشت و ذات آنها عدم ايمان بآيات قرآن و کلمات پيغمبر است و بعضي گفتند مرادشان اينست که دلهاي ما غلاف و وعاء علم است و احتياج بدعوت نداريم ولي ظاهر همان معني اول است، و خداوند در مقام رد کلام آنها ميفرمايد:
بَل لَعَنَهُم‌ُ اللّه‌ُ بِکُفرِهِم اينکه تأثير نکردن حرف حق در اينان براي اينست که خداوند بواسطه کفرشان از رحمت خود دورشان نموده است.
و لعن بمعني جدايي و دوري از رحمت است چنانچه صلوات بمعني پيوستن و نزديک شدن برحمت است و در بيان مقصود از صلوات گفتيم که صلوات داراي معني جامعي است که اراده خير باشد و در مقابل لعن، که اراده شرّ است.
و لعن مؤمن جايز نيست و اخبار بسيار در مذمت آن وارد شده ولي لعن کافر و منافق و معاند جايز و در بسياري از موارد نظير لعن اعداء دين و دشمنان ائمه طاهرين از مصاديق تبرّي است چنانچه صلوات و سلام بر ائمه طاهرين از مصاديق تولي است و در سفينه از امير المؤمنين عليه السّلام روايت کرده که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هفت طايفه را لعنت فرمود «
2» المغير لکتاب اللّه و المکذب بقدر اللّه و المبدل سنة رسول اللّه و المستحل من عترتي ما حرم اللّه عز و جل و المتسلط في سلطانه ليعز من اذل اللّه و يذل من اعز اللّه و المستحل لحرم اللّه و المتکبر علي عبادة اللّه عزّ و جل»«
و نيز دارد که رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ابا سفيان را در هفت موطن لعن فرمود
1- سوره البقرة آيه 17
2- دويم سفيه ص 512
جلد 2 - صفحه 97
و در مرض موتش يزيد را لعن فرمود«1» و حضرت مجتبي بعمرو بن عاص فرمود هفتاد بيت در هجو پيغمبر گفتي و پيغمبر فرمود «
2» اللهم العن عمرو بن عاص بکل بيت الف لعنة»«
و غير اينها از اخبار ديگر.
فَقَلِيلًا ما يُؤمِنُون‌َ يعني از اينجهت بسيار کم از يهود ايمان ميآورند مانند عبد اللّه سلام و اصحابش بر خلاف ساير کفار که فوج فوج بشرف اسلام مشرف ميشدند يَدخُلُون‌َ فِي دِين‌ِ اللّه‌ِ أَفواجاً«3» بنا بر اينکه نصب قليلا بر حال است و ما يا زائد است و يا مصدرية و مراد از قلّت ايمانشان قلّت مؤمنين آنهاست و اما اينکه بعضي از مفسرين گفته‌اند که مراد از قلت ايمان آنها ايمان بخدا و صفات اوست بدون ايمان به پيغمبر و قرآن و ساير اعتقادات اسلامي، درست نيست زيرا چنانچه گذشت ايمان مرکب ارتباطي است و بانکار يکي از اجزاء آن اصلا ايماني نيست.