در شأن نزول آيه آمده است: سائلى وارد مسجد شد و از مردم درخواست کمک کرد. کسى چيزى به او نداد. حضرت على عليه السلام در حالى که به نماز مشغول بود، در حال رکوع، انگشتر خود را به سائل بخشيد. در تکريم اين بخشش، اين آيه نازل شد.
ماجراى فوق را ده نفر از اصحاب پيامبر مانند: ابن عباس، عمّار ياسر، جابربن عبداللّه، ابوذر، انس‌بن مالک، بلال و ... نقل کرده‌اند و شيعه و سنّى در اين شأن نزول، توافق دارند. «1»
عمّار ياسر مى‌گويد: پس از انفاق انگشتر در نماز و نزول آيه بود که رسول‌خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«مَن کنتُ مولاه فعلىّ مولاه». «2»
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله در غديرخم، براى بيان مقام حضرت على عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود. «3»
و خود على عليه السلام نيز براى حقّانيّت خويش، بارها اين آيه را مى‌خواند. «4» ابوذر که خود شاهد ماجرا بوده است، در مسجد الحرام براى مردم داستان فوق را نقل مى‌کرد. «5»
کلمه‌ى «ولى» در اين آيه، به معناى دوست و ياور نيست، چون دوستى و يارى مربوط به همه مسلمانان است، نه آنان که در حال رکوع انفاق مى‌کنند.
امام صادق عليه السلام فرمودند: منظور از الَّذِينَ آمَنُوا ...، على عليه السلام و اولاد او عليهم السلام تا روز قيامت هستند. پس هرکس از اولاد او به جايگاه امامت رسيد با اين ويژگى مثل اوست، آنان در حال رکوع صدقه مى‌دهند. «6»
«1». الغدير، ج 2، ص 52، احقاق‌الحقّ، ج 2، ص 400 و کنزالعمّال، ج 6، ص 391.
«2». تفسير الميزان.
«3». تفسير صافى.
«4». تفسير الميزان.
«5». تفسير مجمع‌البيان.
«6». کافى، ج 1، ص 288.
جلد 2 - صفحه 319
مرحوم فيض کاشانى در کتاب نوادر، حديثى را نقل مى‌کند که بر اساس آن ساير امامان معصوم نيز در حال نماز و رکوع به فقرا صدقه داده‌اند که اين عمل با جمع بودن کلمات «يُقِيمُونَ، يُؤْتُونَ، راکِعُونَ» سازگارتر است.
امام باقر عليه السلام فرمود: «خداوند پيامبرش را دستور داد که ولايت على عليه السلام را مطرح کند و اين آيه را نازل کرد». «1»
بهترين معرّفى آن است که اوصاف وخصوصيّات کسى گفته شود ومخاطبان، خودشان مصداق آن را پيدا کنند. (آيه بدون نام بردن از على عليه السلام، اوصاف وافعال او را برشمرده است)
امام صادق عليه السلام فرمود: «على عليه السلام هزاران شاهد در غدير خم داشت، ولى نتوانست حقّ خود را بگيرد، در حالى که اگر يک مسلمان دو شاهد داشته باشد، حقّ خود را مى‌گيرد!» «2»
ولايت فقيه در راستاى ولايت امام معصوم است. در مقبوله‌ى عمربن حنظله ازامام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: «به آن کس که حديث ما را روايت کند و در حلال وحرام ما نظر کند و احکام ما را بشناسد، بنگريد. پس به حکومت او راضى باشيد که من او را بر شما حاکم قرار دادم. فانّى قد جعلته عليکم حاکماً .... «3»