تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ غَضِبَ عَلَيْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنازِيرَ وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولئِکَ شَرٌّ مَکاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ (60)
ترجمه
بگو آيا خبر دهم شما را ببدتر از اين در پاداش نزد خدا کسيکه لعنت کرد او را خدا و خشم نمود بر او و گردانيد از آنها بوزينه‌گان و خوکان و پرستيد معبود باطل را آنگروه بدترند در جايگاه و گم گشته‌ترند از ميانه راه.
تفسير
در شأن نزول آيه قبل از ابن عباس روايت شده است که جمعى از يهود از پيغمبر (ص) پرسيدند دين شما چيست و بکدام يک از پيغمبران اقرار دارى آنحضرت فرمود ايمان دارم بخدا و آنچه فرستاده است به پيغمبران و از حضرت ابراهيم (ع) شروع فرمود
جلد 2 صفحه 238
و انبياء بزرگ را نام برد تا بحضرت عيسى (ع) رسيد آنها چون نام آنحضرت را شنيدند گفتند ما بدتر از دين شما دينى نيافتيم و آن آيه نازل شد و بعضى گفته‌اند اين دو آيه نازل شد بنابر اين چون در کلام آنها نسبت شرّ و بدى بدين اسلام داده شده است خداوند در اين آيه از باب سوق کلام بر طبق اعتقاد و سخن طرف و بطور طعن و تعريض فرموده است بگو اى پيغمبر در جواب کسانى که مى‌گويند دين شما بدترين اديان است آيا خبر دهم شما را از دينى که بدتر از اين است که شما آنرا بد پنداشتيد از جهت پاداش در نزد خداوند و عقوبت الهى و آنکه از عقوبت تعبير بمثوبت شده است باز بطور تعريض و طعن است مانند آنکه در بعضى از مقامات فرموده است بشارت بده آنها را بعذاب اليم در صورتى که بشارت بايد بخير داد و ثواب بر طاعت است ولى اين قبيل تعريضات تأثيرش در نفوس زيادتر از بيان ساده است و براى اثبات بدى يا بدترى دين آنها از ساير اديان بيان مسلّمات وقايع تاريخى يهود را فرموده که آنها کسانى هستند که مورد لعنت و مطرود از رحمت حق شدند و خداوند بر آنها غضب فرمود و يکمرتبه آنها را بصورت بوزينه مسخ فرمود بدعاء حضرت داود (ع) چون در روز شنبه تعدى نمودند و دفعه ديگر بصورت خوک مسخ فرمود در زمان حضرت عيسى (ع) چون مائده نازل شد و ايمان نياوردند يا در همان دفعه اول جوانهاشان بوزينه شدند و پيرانشان خوک و آنها کسانى هستند که گوساله‌پرست شدند و اين بيانات در جواب سؤال مقدر آنها است از صاحبان آن دين بدتر و در خاتمه کلام جايگاه ابدى آنها را تعيين فرموده است که آن بروايت ابن عباس سقر است که بدتر از آن جايگاهى نيست و نيز بيان فرموده است که آنها گمراه ترند از ساير گمراهان از راه مستوى و مستقيم و دو افعل تفضيل بنظر حقير مفضّل عليه معيّنى ندارد و بطور اجمال در ردّ آنها که نسبت شرّ را بدين اسلام داده بودند ذکر شده است اگر چه مفسرين فرموده‌اند بطور اطلاق است لکن نه نسبت به مسلمانان ..