تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ يُنْفِقُ کَيْفَ يَشاءُ وَ لَيَزِيدَنَّ کَثِيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْياناً وَ کُفْراً وَ أَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ کُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (64)
ترجمه
و گفتند يهود دست خدا بسته است بسته باد دستهاشان و ملعون شدند بآنچه گفتند بلکه دو دست او گشاده است انفاق ميکند چنانچه مى‌خواهد و هر آينه مى‌افزايد البته بسيارى از آنها را آنچه فرستاده شد بسوى تو از پروردگارت سرکشى و کفر را و انداختيم ميان آنها دشمنى و کينه را تا روز قيامت هرگاه برافروختند آتش را براى جنگ خاموش گردانيد آنرا خدا و ميشتابند در زمين براى فساد و خدا دوست نميدارد فساد کنندگان را.
تفسير
بعضى گفته‌اند مغلول بودن دست کنايه از بخل است چنانچه بسط يد کنايه از جود است و بنظر حقير اين معنى بجاى خود صحيح است ولى در اين آيه مراد نيست زيرا گمان ندارم کسى نسبت بخل را بخدا داده باشد بلکه ظاهر آيه همان است که قمى ره فرموده که گفتند خداوند فارغ شد از امر خلق و غير از آنچه در ابتدا مقدر فرموده امرى از او صادر نميشود لذا خداوند براى ردّ آنها فرموده نه چنين است بلکه خداوند دو دستش گشاده است انفاق مى‌کند هر گونه که ميخواهد يعنى مقدّم و مؤخر ميدارد و زياد و کم
جلد 2 صفحه 241
مى‌کند و از براى او است انشاء امر جديد و انفاذ امر قديم و در توحيد از حضرت صادق (ع) نقل نموده در تفسير اين آيه که آنها نگفتند خدا دستش بسته است بلکه گفتند خدا از امر خلق فارغ شد ديگر چيزى زياده و کم نمى‌کند لذا خداوند آنها را باين آيه تکذيب فرموده چنانچه در جاى ديگر فرموده محو مى‌کند خدا آنچه را که ميخواهد و اثبات مى‌کند و نزد او ام الکتاب است و در عيون از حضرت رضا (ع) در رد سليمان مروزى که منکر بدا يعنى انشاء امر جديد و محو امر قديم بود نقل نموده که باو فرمود گمان مى‌کنم در اين رأى شبيه بيهود باشى عرض کرد پناه ميبرم بخدا از آنکه مانند آنها باشم مگر آنها چه گفتند حضرت فرمود آنها گفتند دست خدا بسته است و اراده نمودند که خداوند فارغ شد از امر و بعد از اين چيزى از او صادر نميشود و عياشى نيز اين معنى را از حضرت صادق (ع) نقل نموده است و بگمان حقير آنها در اين رأى متابعت فلاسفه خودشان را نموده بودند چون از اصول آنان اين معنى استفاده ميشود و تصور نشود که بقرينه مقابله با بسط يد و انفاق ظاهر از بسته بودن دست بخل است زيرا تماميت افاده کلام در جزء اخير آنست و آن کيف يشاء است يعنى هر گونه بخواهد و آن مناسب با معنى منقول در روايات ميباشد که تعميم داده‌اند فيض و تصرف حق را که مقصود از انفاق است نسبت بقديم و حادث و محو و اثبات بر طبق حکمت و مصلحت و مراد از دو دست هم شايد همان دو نحو فيض و تصرف باشد و شايد قدرت و رحمت باشد و ممکن است براى مبالغه در جود باشد زيرا نهايت جود و عطاء آنستکه بدو دست باشد و معلوم است که نفوس خبيثه از شنيدن احکام و مواعظ حسنه منزجرند و ملتزم و متعظ نميشوند و اين موجب مزيد سرکشى و انکار آنها ميشود و خداوند براى تجرّى و عنادى که از يهود نسبت بدين حق و پيغمبران ظاهر گرديد سلب فرمود توفيق اتفاق را از آنها و اغراض شخصيه و اهويه مختلفه آنها موجب عداوت و کينه شد ما بين آنها که نتوانستند استقلال و شوکت خود را حفظ نمايند و باين حال ذلت باقى خواهند ماند تا روز قيامت چنانچه تاکنون هر وقت خواستند آتش فتنه و فسادى برافروزند و جنگ و جدالى در دنيا بر پا کنند که شايد بآنوسيله استقلال و شوکت قديم خود را بدست بياورند خداوند بدست قدرت خود خاموش فرمود و موفق نشدند و صفحات تاريخ موارد خاصه آنرا بعالميان ارائه داد و ذکرش موجب تطويل کلام است و اين براى آنستکه خداوند مفسدان را دوست نميدارد و آنها را موفق
جلد 2 صفحه 242
بمرام خود نميفرمايد ..