اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو أَنَّهُم أَقامُوا التَّوراةَ وَ الإِنجِيل‌َ وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيهِم مِن رَبِّهِم لَأَکَلُوا مِن فَوقِهِم وَ مِن تَحت‌ِ أَرجُلِهِم مِنهُم أُمَّةٌ مُقتَصِدَةٌ وَ کَثِيرٌ مِنهُم ساءَ ما يَعمَلُون‌َ (66)
و اگر محققا اهل کتاب از يهود و نصاري بر پا ميداشتند تورات موسي و انجيل عيسي و آنچه که بر آنها از جانب پروردگارشان نازل شده هر آينه بر خوردار ميشدند از برکات بالا و پائين بعضي از آنها انصاف را از دست نداده و براه مقصود سير کرده و کثيري از آنها بد است آنچه را که عمل ميکنند.
وَ لَو أَنَّهُم أَقامُوا التَّوراةَ وَ الإِنجِيل‌َ همان تورات که موسي از جانب پروردگار آورده که دست تحريف در او دراز نشده باشد و انجيلي که بر عيسي نازل شده نه اينکه تورات محرف و اناجيل اربعه مزخرف.
وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيهِم مِن رَبِّهِم بتوسط انبياء مثل زبور داود و فرقان محمّد صلي اللّه عليه و آله و سلّم و دستوراتي که بتوسط انبياء خداوند نازل فرموده.
لَأَکَلُوا مراد مطلق اکل است نه اکل بمعني خوردن مِن فَوقِهِم برکات آسماني وَ مِن تَحت‌ِ أَرجُلِهِم برکات زميني که اينکه جمله منطبق ميشود با آيه شريفه وَ لَو أَن‌َّ أَهل‌َ القُري آمَنُوا وَ اتَّقَوا لَفَتَحنا عَلَيهِم بَرَکات‌ٍ مِن‌َ السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ الاية اعراف آيه 96.
مِنهُم أُمَّةٌ مُقتَصِدَةٌ اقتصاد بمعني استوي و استقامت است مأخوذ از قصد يعني سير در مقصود اصلي که راه مستقيم و صراط مستوي خالي از افراط نصاري و غلو در امر عيسي و تفريط يهود و نسبتهاي ناروا بانبياء دادن.
وَ کَثِيرٌ مِنهُم بحدي کثرت دارد که امة مقتصده در جنب آنها نادر و کالمعدوم است (ساء) بد و قبيح و زشت است ما يَعمَلُون‌َ آنچه که عمل
جلد 6 - صفحه 422
ميکنند چه اعمال قلبي از عقائد فاسده و چه اعمال نفسي از اخلاق رذيله و صفات خبيثه و چه اعمال جوارحي از ارتکاب معاصي و قبايح عقليه و شرعيه.