اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا قِيل‌َ لَهُم آمِنُوا بِما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ قالُوا نُؤمِن‌ُ بِما أُنزِل‌َ عَلَينا وَ يَکفُرُون‌َ بِما وَراءَه‌ُ وَ هُوَ الحَق‌ُّ مُصَدِّقاً لِما مَعَهُم قُل فَلِم‌َ تَقتُلُون‌َ أَنبِياءَ اللّه‌ِ مِن قَبل‌ُ إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ (91)
(و هر گاه بآنان گفته شود که بآنچه خدا نازل فرموده ايمان بياوريد، ميگويند بآنچه بر ما نازل شده ايمان ميآوريم و کافر ميشوند بآنچه غير آنست (مانند قرآن) و حال آنکه آن حق و تصديق کننده است آنچه را با ايشان است (بگو اي پيغمبر باينان، پس چرا پيغمبران خدا را ميکشيد پيش از اينکه اگر شما مؤمنان بوديد) قائل بجمله آمِنُوا بِما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ خداوند تبارک و تعالي است که در بسياري از آيات شريفه چه خطاب بهمه مردم و چه خطاب باهل کتاب و بني اسرائيل بايمان بما انزل اللّه امر فرموده است و در مرتبه دوم پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که همه مردم را بايمان دعوت ميفرمايد و در مرتبه بعد مؤمنين ميباشند که کفار را دعوت مينمودند، و لذا «قيل» را بفعل مجهول آورده و فاعل آن را معين ننموده است و مراد از بِما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ همه اموري است که بر پيغمبران خدا نازل شده که ايمان بآنها لازم است نه خصوص قرآن کريم، چنانچه در اواخر همين سوره ميفرمايد:
وَ المُؤمِنُون‌َ کُل‌ٌّ آمَن‌َ بِاللّه‌ِ وَ مَلائِکَتِه‌ِ وَ کُتُبِه‌ِ وَ رُسُلِه‌ِ لا نُفَرِّق‌ُ بَين‌َ أَحَدٍ مِن رُسُلِه‌ِ«1» قالُوا نُؤمِن‌ُ بِما أُنزِل‌َ عَلَينا مراد از ما انزل علينا خصوص تورات نيست بلکه مقصود آنچه بر انبياء بني اسرائيل نازل شده يعني اگر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از بني اسرائيل باشد ما باو ايمان ميآوريم چنانچه کتب عهد قديم که مورد اعتقاد
1- سوره بقره آيه 285
جلد 2 - صفحه 105
يهود است بعقيده آنها کتبي است که بر انبياء بني اسرائيل از زمان موسي «ع» تا زمان عيسي نازل شده.
وَ يَکفُرُون‌َ بِما وَراءَه‌ُ از مقول قول آنها نيست بلکه کلام خدا است که خبر از کفر آنها بقرآن مجيد مي‌دهد و مراد از «ما ورائه» آنچه بر غير انبياء بني اسرائيل نازل شده ميباشد و پيغمبر بعد از انبياء بني اسرائيل منحصر بمحمّد و کتاب بعد از کتب آنها منحصر بقرآن است.
وَ هُوَ الحَق‌ُّ يعني و حال آنکه قرآن ثابت است و محققا از جانب خدا نازل شده و حق بمعني ثابت و مقابل باطل است و دليل بر حقانيت قرآن معجزه بودن آن از جهات عديده است چنانچه در مقدمه متعرض شديم«1».
مُصَدِّقاً لِما مَعَهُم و اينکه قرآن تصديق کننده انبياء بني اسرائيل و کتبي است که بر آنها نازل شده و چنين نيست که ايمان باين مستلزم کفر بآنان شود و باصطلاح مانعه الجمع نيست بلکه حقانيت آنان را اثبات ميکند و اگر قرآن نبود راهي براي اثبات نبوت ساير انبياء و کتابهاي آنان در دست نبود، و معني اينکه جمله را بطوري که منافي با تحريف نباشد در دو آيه قبل متذکر شديم قُل فَلِم‌َ تَقتُلُون‌َ أَنبِياءَ اللّه‌ِ مِن قَبل‌ُ إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ اينکه جمله در رد اظهار آنهاست که گفتند نُؤمِن‌ُ بِما أُنزِل‌َ عَلَينا ما فقط بانبياء بني اسرائيل ايمان ميآوريم، بگو اگر در اينکه دعوي صادقيد و بآنها ايمان داريد پس چرا پيغمبران پيش از اينکه را مي‌کشتيد مگر زکريا و يحيي و صدها ديگر از انبياء بني اسرائيل را نکشتيد مگر در مقام کشتن حضرت عيسي بر نيامديد و بعقيده خود او را بدار نزديد، بنا بر اينکه تکذيب شما پيغمبر اسلام را بجهت اينکه از بني اسرائيل نيست بهانه بيش نيست بلکه هر پيغمبري که بر خلاف هواي نفس شما باشد او را
1- ص 40- 58
جلد 2 - صفحه 106
تکذيب ميکنيد و يا او را ميکشيد.
و اشکال به اينکه يهود زمان پيغمبر اسلام قاتل انبياء نبودند که مورد خطاب و نکوهش قرار گرفته‌اند بلکه اسلاف آنها بوده‌اند جواب داده مي‌شود به اينکه اولا طريقه و روش يهود از زمان حضرت موسي «ع» تا زمان پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هميشه اينکه بوده چنانچه در بسياري از موارد حضرت موسي را تکذيب کردند و اراده قتل هارون را نمودند و هلم‌ّ جرا و ثانيا فعل اسلاف را بآنان نسبت داده از جهت اينکه اينان قوم واحد بوده‌اند چنانچه در آيات قبل اشاره شد.