تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياماً لِلنَّاسِ وَ الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ الْهَدْيَ وَ الْقَلائِدَ ذلِکَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ (97)
چون حق تعالى ذکر حرمت حرم نمود، در عقب آن ذکر بيت الحرام و شهر
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 184
حرام را مى‌فرمايد:
جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ: قرار داد خداى تعالى کعبه را که بيت حرام و خانه محترم است قِياماً لِلنَّاسِ: آن چيزى که قائم است به آن امور بندگان در دين بواسطه آنکه قيام حج و مناسک به آن است و ايمنى از کشتن و غارت. به عبارت اخرى بيت الحرام سبب پايدارى در امر معاش و معاد ايشان است که ترسان به آن ملتجى، و ضعيف در آن ايمن مى‌گردد، و تجار در آن تحصيل ربح کنند، و حجاج و عمار به آن توجه نمايند از تمام اطراف زمين. على بن ابراهيم- از ائمه هدى عليهم السّلام روايت کرده: ما دامت الکعبة قائمة و يحجّ النّاس اليها لم يهلکوا. «1» وَ الشَّهْرَ الْحَرامَ: و قرارداد ماه حرام را نيز رابطه قوام مهمّات مردمان، به اين وجه که امور دنيا و آخرت را در او سازند، و آن ماه ذى الحجه که معظم مناسک حج در آن گذارند. و يا مراد جميع اشهر حرم که مردمان در آن به مناسک حج قيام مى‌نمايند و از قتل و غارت ايمن‌اند و آن چهار ماه است: سه مجتمع ذى القعده و ذى الحجه و محرم و يکى متفرد و آن ماه رجب است. و تسميه کعبه به بيت الحرام بسبب آنست که حرام است در آن قتال و محرمات. مروى است هر که به مکه رود و مناسک آن بجا آورد، بدن او بر آتش جهنم حرام گردد. «2» وَ الْهَدْيَ وَ الْقَلائِدَ: گردانيد قربانى و ذوات القلايد را سبب قيام امور بندگان، زيرا محتاجان و مسافران به آن منتفع شوند. و مراد به ذوات القلائد شتر و شبه آن از چهار پا که نعل را بر آن معلق سازند تا مميز شود از غير، و معلوم شود که آن صدقه است. ذلِکَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ: آنچه مذکور شد از جعل يا امر به حفظ حرمت حرم و غير آن، براى آنست که تا بدانند بتحقيق خداى تعالى يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ: مى‌داند آنچه در آسمانها و زمينها است، چه تشريع احکام به جهت دفع ضرر قبل از وقوع آن و جلب منافع
«1» تفسير قمّى، جلد اوّل، صفحه 187.
«2» احاديث مربوط به فضل حجّ و آثار آن در کتاب شريف جامع احاديث الشيعه، جلد 10، ابواب فضائل الحج، باب اوّل، صفحات 149 تا 168 گردآورى شده است.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 185
مترتبه بر آن دليل حکمت شارع و کمال علم اوست. وَ أَنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ: و بدرستى که حق تعالى به همه چيز داناست. پس آنچه مقرر فرمايد از حلال و حرام، از روى علم و مصلحت باشد. حاصل آنکه حق تعالى وضع احکام فرمود براى مصالح عباد، زيرا ذات سبحانى عالم به تمام امور و البته عالم باشد به مصالح بندگان.