اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل لا يَستَوِي الخَبِيث‌ُ وَ الطَّيِّب‌ُ وَ لَو أَعجَبَک‌َ کَثرَةُ الخَبِيث‌ِ فَاتَّقُوا اللّه‌َ يا أُولِي الأَلباب‌ِ لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ (100)
بگو که مساوي نيست خبيث و طيّب و لو بتعجب در آورد تو را بسياري خبيث پس از خدا بترسيد و از اعمال زشت خود پرهيز کنيد اي کساني که صاحبان خرد هستيد باشد تا رستگار شويد.
قل خطاب بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که بامّت بفرمايد لا يَستَوِي تساوي هم برابر است که يکي بر ديگري زيادتي نداشته باشد يا از حيث وزن يا از حيث قيمت يا از حيث بعض صفات مثل لون و طعم و هيئت يا از حيث جاه و مقام و مکنت و رياست يا از حيث شکل و شمائل يا از حيث ملکات نفساني مثل علم سخاوت شجاعت حلم و ساير صفات يا از حيث ايمان و تقوي و قرب بمقام ربوبي.
الخَبِيث‌ُ وَ الطَّيِّب‌ُ خبيث پليدي است و طيّب پاکيزگي است و اينکه دو صفت در همه جا مصداق پيدا ميکند در مأکولات و مشروبات خبائث و طيبات در افعال و اعمال، افعال قبيحه و حسنه، در حيوانات و غير اينها و لکن ظاهر آيه در انسان است کافر، مشرک، ضال‌ّ، معاند، محارب خبيث است. مؤمن، عادل، متّقي، صالح طيّب است البته اينها مساوي نيستند قُل هَل يَستَوِي الأَعمي وَ البَصِيرُ أَم هَل تَستَوِي الظُّلُمات‌ُ وَ النُّورُ رعد آيه 16 لا يَستَوِي أَصحاب‌ُ النّارِ وَ أَصحاب‌ُ الجَنَّةِ أَصحاب‌ُ الجَنَّةِ هُم‌ُ الفائِزُون‌َ حشر آيه 20 أَ فَمَن کان‌َ مُؤمِناً کَمَن
جلد 6 - صفحه 479
کان‌َ فاسِقاً لا يَستَوُون‌َ سجده آيه 18، و غير اينها از آيات.
وَ لَو أَعجَبَک‌َ کَثرَةُ الخَبِيث‌ِ ممکن است خطاب بپيغمبر (ص) باشد و ممکن است کلام نبي باشد بمخاطبين از امّة، اعجاب چيز بنظر بيايد از جهت اهميّت و از اينکه باب است عجب که يکي از صفات خبيثه است و از اول دنيا الي زماننا هذا اکثريت با خبائث و خبيثين بوده کافر اکثر از مسلم، ساير طبقات مسلمين اکثر از مؤمنين، سنّي اکثر از شيعه، فاسق اکثر از عادل، متخلق باخلاق رذيله اکثر از متصف باخلاق حميده، عاصي اکثر از مطيع. جاهل اکثر از عالم، اهل عذاب اکثر از اهل ثواب، اصحاب دوزخ اکثر از اصحاب جنّة و بالجمله اهل باطل اکثر از اهل حق پس اکثريت نبايد انسان را باعجاب بياورد بايد حق را گرفت و باطل را رها کرد.
فَاتَّقُوا اللّه‌َ بايد متّقي شد شرافت بتقوي است إِن‌َّ أَکرَمَکُم عِندَ اللّه‌ِ أَتقاکُم حجرات آيه 13 يا أُولِي الأَلباب‌ِ زيرا صاحب خرد و عقل بايد متقي باشد چنانچه از امير المؤمنين عليه السّلام مرويست فرمود
(العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان).
لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ اميد رستگاري در ايمان و تقوي است.