اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَسئَلُوا عَن أَشياءَ إِن تُبدَ لَکُم تَسُؤکُم وَ إِن تَسئَلُوا عَنها حِين‌َ يُنَزَّل‌ُ القُرآن‌ُ تُبدَ لَکُم عَفَا اللّه‌ُ عَنها وَ اللّه‌ُ غَفُورٌ حَلِيم‌ٌ (101)
اي کساني که ايمان آورده‌ايد پرسش نکنيد از چيزهايي که اگر آشکار شود براي شما شما را بسوء و بدي ميآورد و اگر پرسش کنيد از آنها موقعي که قرآن دستور ميدهد و نازل ميشود آشکارا ميشود براي شما خداوند عفو فرمود از آنها و خداوند غفور حليم است.
جلد 6 - صفحه 480
مفسرين گفتند که شأن نزولش اينکه بود که بعضي از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم سؤال کردند که پدران ما کجا هستند حضرت فرمود در جهنم آنها را بد آمد و بعضي گفتند موقعي که امر حج آمد بعضي سؤال کردند که آيا همه ساله واجب است حضرت جواب نفرمود باز سؤال کردند جواب نداد مرّه ثالثه سؤال شد حضرت فرمود اگر ميگفتم همه ساله واجب ميشد و شما مخالفت ميکرديد و بعقوبتش گرفتار ميشديد، لکن آنچه بنظر ميرسد اينکه دو مورد مربوط بآيه نيست و آيه شريفه يک مطلب عام پر فائده بيان ميفرمايد.
توضيح کلام اينکه مطابق مذهب شيعه احکام شرعيه تابع حکم و مصالح نفس الامريه است و البته خصوصيات آن زمان و اشخاص و استعدادات مدخليت در مصالح دارد و از اينکه جهت است که احکام تدريجا در ظرف بيست و دو سال ايّام رسالت حضرت نازل ميشد بلکه بسياري از احکام صلاح در اظهارش در زمان نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نبود و سپرده شد بائمه اطهار عليهم السلام يکي بعد از ديگري و هر کدام آنچه مصلحت در اظهارش بود اظهار ميفرمودند بلکه بسياري که مصلحت در اظهارش نبود در پرده خفاء ماند تا حضرت بقيّة اللّه عجل اللّه تعالي فرجه ظاهر شود و اظهار فرمايد، بنا بر اينکه آيه شريفه مفادش مطابق است با حديث معروف که فرمود
سکتوا عما سکت اللّه عنه
و حديث شريف که فرمود
ليس عليکم المسئلة ان الخوارج ضيقوا علي انفسهم بجهالتهم و ان الدين اوسع من ذلک
و بر طبق اينکه مفاد در مقام شرح آيه بر آئيم:
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بمؤمنين است زيرا غير مؤمن سؤال از احکام شرع نميکند و داعي هم ندارد و معتقد هم نيست لا تَسئَلُوا عَن أَشياءَ جمع شيئي و لذا غير منصرف است و همزه مفتوح است چون بدون الف و لام و بدون اضافه است و مراد سؤال از دستورات و تکاليف است که بيايند از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم سؤال کنند
جلد 6 - صفحه 481
که تکاليف ما چيست زيرا تا مادامي که دستور نيامده و مصلحت در بيان آن نبوده إِن تُبدَ لَکُم تَسُؤکُم زيرا بزحمت ميافتيد و استعداد آنها را نداريد و بسا مخالفت ميکنيد و کافر ميشويد بعين مثل آن حديث است که در کافي از حضرت صادق روايت فرموده که خلاصه مفادش قريب باينست که يکي از مؤمنين در همسايگي آن جوان نصراني بود او را هدايت نمود و مسلمان شد وقت سحر درب خانه او رفت و او را از خواب بيدار و برد مسجد براي نماز شب پس از فراغ از نماز شب گفت چيزي نمانده بطلوع فجر بمان تا نماز صبح اداء کنيم و تعقيبات و اوراد و اذکار و تلاوت آيات تا نزديک ظهر گفت توقف کنيم تا اتيان نوافل ظهر و نماز ظهر و تعقيبات و نوافل عصر و نماز عصر و تعقيبات تا نزديک مغرب توقف نمود تا نماز مغرب و نوافل آن و تعقيبات و نماز عشاء و نافله و تعقيبات آن گاه او را روانه کرد منزل باز سحر شد آمد او را بيدار کند بمسجد برد گفت من کاسب هستيم بايد بروم تحصيل معاش اينکه دين براي آدم بيکار خوب است برگشت به همان نصرانيت.
وَ إِن تَسئَلُوا عَنها حِين‌َ يُنَزَّل‌ُ القُرآن‌ُ که دستور آمده باشد دستور نماز روزه، حج و امثال آنها اگر سؤال کنيد که چه نحوه بايد بجا آورد شرائط، جزاء، خصوصيات آن را.
تُبدَ لَکُم حضرتش براي شما بيان ميفرمايد تا اندازه‌اي که بايد بيان کند عَفَا اللّه‌ُ عَنها از سؤالات بيجا که قبلا شده خداوند عفو فرمود.
وَ اللّه‌ُ غَفُورٌ آمرزنده است حليم بردبار است مؤاخذه نميفرمايد.