تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ما جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَ لا سائِبَةٍ وَ لا وَصِيلَةٍ وَ لا حامٍ وَ لکِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ وَ أَکْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ (103)
شأن نزول «1»- مشرکين چون شتر ايشان پنج شکم زائيد، اگر بطن آخر نر بود گوش او را شکافته از سوارى و دوشيدن و بار کردن او منع، و از آب و علف دور نکردى و آن را «بحيره» مى‌گفتند. و اگر شخصى مريض يا مسافر داشتى به جهت سلامتى آن دو، گفتى: «هذه سائبة» و در همه چيز حکم «بحيره» داشتى. و اگر بطن هشتم گوسفند، ماده بود مى‌گفتند از ما، و اگر نر بود مى‌گفتند تعلق به خدا دارد، آن را ذبح؛ و اگر نر و ماده بود نر را نمى‌کشتند و براى ماده گذاشته آن را وصيله مى‌گفتند، و زنان شير او را نمى‌خوردند. و فحلى که ده سال شتر را آبستن ساختى، مى‌گفتند پشت خود را حمايت کرد آن را حام مى‌گفتند، و ديگر با او سوارى نمى‌کردند؛ خداى تعالى ردّ سخن آنها فرمود:
ما جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ: قرار نداده و امر نفرموده خداى تعالى و مقرر نساخته هيچ چيز را از شتر گوش شکافته وَ لا سائِبَةٍ: نه شترى که به چرا واگذاشته. وَ لا وَصِيلَةٍ: و نه گوسفندى که ببرادر پيوسته بود. وَ لا حامٍ: و نه حمايت کننده پشت خود و نگهدارنده آن. حاصل آيه رد آن چيزى است که اهل
«1» مجمع البيان ج 2 ص 252.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 191
جاهليت مبتدع آن بوده وَ لکِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا: و لکن آن کسانى که کافر شدند.
مانند عمرو بن لحىّ و امثال او يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ: افترا کنند بر خدا دروغ را که تحريم اينها را به ذات او نسبت دهند وَ أَکْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ: و بيشتر کافران تعقل نمى‌کنند و نمى‌دانند حلال و حرام را و در تحقيق آن عقل را کار نفرمايند، بلکه به تقليد طريق گذشتگان راه مى‌روند و يا اکثر آنها امر او را نمى‌دانند. و در اين اشعار است به آنکه بعضى از ايشان عارف بودند بر بطلان اين قول، و ليکن حب رياست و تقليد آباء مانع اعتراف بود.
تنبيه- «وَ لکِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا- الخ» دال است بر آنکه کسانى که افترا و مجعولات کاذبه را نسبت به حضرت ذو الجلال مى‌دهند، رشحه‌اى از کفر در قلب آنها رسوخ يافته و مرتکب کبيره‌اى شده‌اند. در کافى- قال عليه السّلام:
الکذب على اللّه و على رسوله من الکبائر. و قال: انّ الکذّاب يهلک بالبيّنات و يهلک اتباعه بالشّبهات «1» فرمود حضرت صادق عليه السّلام: دروغ بر خدا و رسول از کبائر است، و فرمود: دروغگو هلاک شود به بينات و هلاک شوند پيروان او به شبهات.