تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَکُمْ وَ رَفَعْنا فَوْقَکُمُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَيْناکُمْ بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَيْنا وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِکُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَما يَأْمُرُکُمْ بِهِ إِيمانُکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (93)
و نيز در بيان ابطال قول آنها به ادعاى ايمان به تورات بيان مى‌فرمايد:
وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَکُمْ: و ياد بياوريد زمانى را که فرا گرفتيم پيمان شما را که بايد عمل به تورات نمائيد، وَ رَفَعْنا فَوْقَکُمُ الطُّورَ: و برداشتيم و بلند
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 203
نموديم کوه طور را براى قبول نمودن آن و امر فرموديم که: خُذُوا ما آتَيْناکُمْ بِقُوَّةٍ: فراگيريد آنچه را به شما عطا فرموديم به جديّت، يعنى امتثال کنيد به آنچه امر شده‌ايد از شرايع به عزمى راسخ و قوتى کامل، وَ اسْمَعُوا: و بشنويد آنرا به گوش قبول و طاعت، يعنى احکام آن را بجاى آريد.
وقتى ملجأ شدند از قبول تورات، قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَيْنا: گفتند: شنيديم فرمان تو را به گوش و نافرمانى نموديم به دل. يا آشکارا گفتند: سمعنا، و در نهانى گفتند: عَصَيْنا. يا چون بعد از استماع آن، نافرمانى و مخالفت نمودند، حق تعالى به اين فرمايش خبر از حال ايشان داد و فرمود: حال شما مانند حال کسانى است که به آنها گويند: بشنويد و اطاعت کنيد، جواب گويند: شنيديم و نافرمانى او کرديم.
وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ: و خورانيده شد، يعنى رسوخ يافته و ثابت شده در قلبهاى آنها دوستى گوساله. به اين معنى که سامرى ايشان را بر شرب محبت گوساله داشته بر وجهى که آن دوستى در قلب آنها تمکن يافته و همه آن را فرا گرفته مانند تداخل رنگ به جامه، و آب به اعماق بدن، و اين فرط دوستى گوساله و رسوخ محبت او بود، يعنى چنانچه شرب آب تمام شراشر عروق بدن را فرا گيرد، همچنين دوستى گوساله تمام بدن آنها را فراگرفته، بِکُفْرِهِمْ: به سبب کفر و انکار و عناد آنها بود، زيرا قائل تجسم و حلول شدند، و جسمى عجيب‌تر از آن گوساله زرين نديده بودند، پس در قلوب آنها ثابت شد آنچه سامرى براى گمراهى تدليس و حيله و تزوير نموده بود.
قُلْ بِئْسَما يَأْمُرُکُمْ بِهِ إِيمانُکُمْ: بگو اى پيغمبر به ايشان که بد چيزى امر نمود شما را ايمان شما، إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ: اگر به تورات ايمان داريد.
اين تقرير طعن بر آنها است در دعوى ايمان ايشان. تقدير کلام آنکه: اگر به تورات ايمان داشتيد، شما را به اين قبايح امر نمى‌کرد و ايمان شما را رخصت به فعل شنيع نمى‌داد؛ چون اين امر قبيحه از شما صادر شده، پس معلوم مى‌شود که ايمان به تورات نداريد و در ادعاى خود کاذب مى‌باشيد.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 204
تنبيه: آيه شريفه اشعار است به آنکه مقتضيات ايمانى شخص مؤمن، خير و صلاح و طاعت باشد نه افعال قبيحه و شنيعه؛ و چنانچه شر و فساد و کفر از او صادر گرديد، هر آينه دال است بر آنکه معتقدات ايمانى در قلب راسخ نشده بلکه خلاف آن متحقق باشد، چنانچه گوساله پرستيدن بنى اسرائيل ادعاى آنها را تکذيب مى‌فرمايد.