تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَکُمْ وَ رَفَعْنا فَوْقَکُمُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَيْناکُمْ بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَيْنا وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِکُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَما يَأْمُرُکُمْ بِهِ إِيمانُکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (93)
ترجمه
و هنگاميکه گرفتيم پيمان شما را و بلند کرديم بالا سر شما طور را بگيريد آنچه را داديم شما را بقوت و بشنويد گفتند شنيديم و نافرمانى کرديم و آميخته شد در دلهاشان محبت گوساله بسبب کفرشان بگو بد است چيزيکه امر مى کند بآن ايمان شما اگر هستيد ايمان دارندگان..
تفسير
اخذ ميثاق از پيشينيان يهود شده است و رفع طور وقتى بود که ابا کردند از قبول شريعت حضرت موسى و تعظيم محمد و آل او (ص) و گفتيم بآنها بگيريد چيزيرا که عطا کرديم بشما از احکام و متمکن نموديم شما را از امتثال آن و رفع نموديم موجبات نافرمانى را از ميان شما و بشنويد آنچه بشما گفته ميشود و مأمور ميشويد بآن گفتند شنيديم قول تو را و اطاعت ننموديم امر ترا در سابق و الان هم عازم نافرمانى هستيم و شنيدشان بگوش بود و نافرمانيشان بدل ولى وادار شدند باطاعت بخوارى و مذلت و مأمور شدند بآشاميدن آبيکه سوده گوساله زرين در آن ريخته و بان آميخته شده بود تا ممتاز شوند پرستش کنندگان گوساله از غير آنها و محبت گوساله در دل کفار جايگزين گردد براى کفرشان و شرح اين قضيه در تفسير آيه شريفه و اذ قال موسى لقومه گذشت فيض ره فرموده اين تفسير منافى نيست با آنچه مشهور است در تفسير اين آيه که معنى اشراب ورود محبت گوساله و رسوخ صورت آن در دلهاى آنها است براى عشقشان باو مانند رنگ که در جامه جاى گزين شود و شراب که باعماق بدن نفوذ نمايد براى آنکه ممکن است آشاميدن آن آب ظاهرى سبب شده باشد از براى اين محبت باطنى و قلوب ظرف است براى اشراب مانند آنکه بطون ظرف است از براى آتش در قول خداوند متعال انما يأکلون فى بطونهم نارا، حقير عرض ميکنم در ذيل کلام امام (ع) اشاره باين وجه جمع شده بود و عياشى از حضرت باقر (ع) روايت نموده که وقتى
جلد 1 صفحه 143
حضرت موسى مشغول مناجات با خدا بود وحى رسيد که اى موسى امتحان نمودم قوم تو را آنحضرت عرض کرد بچه امر فرمود بامر سامرى عرض کرد او چه کرد فرمود ساخت از زيورهاى آنها گوساله را عرض کرد از زيور نميشود حيوان ساخت فرمود گوساله ساخت و صدا کرد عرض کرد که او را بصدا درآورد فرمود من موسى عرض کرد نيست اين مگر امتحان تو گمراه ميکنى بآن هر کس را ميخواهى و هدايت ميکنى هر کس را ميخواهى و چون آنحضرت مراجعت نمود و قوم خود را گوساله پرست ديد الواح تورية را از شدت غضب انداخت و شکست اگرچه سزاوار بود اين عمل بعد از اخبار خدا باشد ولى اين فرق بين علم و عيان است پس بينى گوساله را برگرداند بطرف دمش و سوزاند او را و ريخت در آب و بعضى بدون حاجت به آب براى آنکه خاکستر گوساله در آب ريخته شده بود ميرفتند در آن و مينوشيدند و اين است معنى اشراب گوساله در قلوب آنها براى کفرشان بگو اى پيغمبر (ص) باين يهودان که بد است چيزيکه امر ميکند بآن ايمان شما بموسى (ع) و تورية باعتقاد شما که کفر بمن باشد ولى معاذ اللّه که اعتقاد شما حق باشد ايمان بموسى و تورية وادار نمى‌کند شما را بتکذيب من بلکه وادار مى‌کند بتصديق من و کتاب خدا.