تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ إِنْ کانَتْ لَکُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ (94)
ترجمه
بگو اگر باشد از براى شما سراى آخرت نزد خدا خالص غير از مردم پس آرزو کنيد مرگ را اگر هستيد راستگويان..
تفسير
بگو اى محمد باين يهود که بهشت را مختص بخودشان ميدانند و ميگويند آن جاى تو و اهل بيت تو نيست و ما گرفتار شما شديم و خدا ما را در معرض امتحان قرار داده است و ما اولياء اللّه و بندگان خاص با خير خدا هستيم و مستجاب الدعوه ايم که دعاى ما رد نميشود اگر راست ميگوئيد بهشت مخصوص بشما است و جاى من و اهل بيت من و اهل ايمان از امت من نيست بخواهيد از خدا مرگ را براى دروغگو از خودتان و کسانيکه با شما مخالفت دارند با آنکه من و على (ع) ميگوئيم ما مستجاب الدعوه و اولياء خدائيم و بگوئيد خدا يا مرگ ده دروغگو را چه از ما باشد چه بر ما تا راستگويان آسوده شوند و حجت خدا بر خلق بکمال وضوح برسد با آنکه واضح
جلد 1 صفحه 144
است و حضرت ختمى مرتبت بعد از تلاوت اين آيه براى يهود فرمود هيچيک از شما تکلم نمى‌کند باين کلام مگر آنکه هنوز آب دهان خود را فرو نبرده ميميرد و چون آنها ميدانستند که دروغ گويند جرئت نکردند دعا کنند فيض ره فرموده مشهور آنستکه مراد آرزو کردن آنها است مرگ را براى خودشان چونکه آنها مدعى بودند که مائيم اولياء اللّه و أحباؤه و ميگفتند داخل بهشت نميشود مگر کسيکه يهودى باشد و در تورية نوشته است که اولياء خدا آرزوى مرگ ميکنند و از مردن باک ندارند و راه اين مطلب آنستکه کسيکه يقين داشته باشد اهل بهشت است مشتاق ميشود بوصول آن و خلاص از دنيا و زحماتش چنانچه امير المؤمنين (ع) فرموده است باک ندارم که من بمرگ برسم يا مرگ بمن و عمار در صفين فرموده الان ملاقات ميکنم دوستان خود محمد (ص) و اتباعش را و در خصال است که از امير المؤمنين پرسيدند چرا طالب ملاقات پروردگار شدى فرمود چون ديدم موفق داشت مرا بدين ملائکه و انبياء و رسلش دانستم خداوندى که چنين کرامتى بمن عطا فرموده فراموش نميکند مرا و طالب شدم ملاقات او را، بنظر حقير فرق است بين اشتياق و باک نداشتن از مرگ و بين آرزو و طلب مرگ آنچه را ايشان در مقام تأييد مشهور بيان فرموده‌اند مثبت معنى اول است و در اثبات معنى دوم چيزى نقل نفرمودند جز عبارت تورية که لفظ آرزو داشت آنهم ظاهرا مراد اشتياق است و مبين بباک نداشتن از مرگ شده بود و در ادعيه ماثوره طلب زيادتى عمر بسيار است و طلب مرگ مرجوح است چون دنيا مزرعه آخرت است زارع مشتاق بزرع هست ولى طالب خرابى مزرعه نيست از امير المؤمنين (ع) نقل شده است که فرمود من يکروز دنيا را نميدهم هزار روز آخرت را بگيرم شايد حکمتش آن باشد که با يکروز دنيا ممکن است نعيم هزار روز آخرت را هزار برابر کرد علماء بطول عمر انبياء و اولياء تمسک مى‌کنند براى اثبات فضل آنها و اين اگرچه علت تامه نيست ولى مقتضى هست و فرق بين طلب و اراده در علم اصول معنون است که گاهى شوق مؤکد هست ولى طلب نيست و گاه بعکس است تمنى طلب لازم دارد و ظاهر آيه آنستکه يهود مأمور بطلب مرگ شدند نه مأمور باشتياق بآن چون معلوم است خداوند در مقام محاجه با آنها است و حجت تمام نميشود مگر ببيان امام (ع) و الا اگر مراد بيان مشهور باشد ممکن است آنها معارضه بمثل نمايند و بگويند شما هم که بهشت را مخصوص بخودتان
جلد 1 صفحه 145
ميدانيد پس آرزوى مرگ کنيد و اگر اهل ايمان بگويند ما آرزو نميکنيم براى تکميل درجات جواب گويند ما هم بهمين لحاظ طالب نيستيم علاوه بر آنکه يقين ببهشت هم آسان نيست حتى براى اولياء چون احتمال بدا در حق آنها هم جاريست و تضرعات ائمه اطهار در ادعيه شايد محمول بر اين باشد در هر حال مؤمن بايد بين خوف و رجاء باشد و از خداوند در هر حال حسن عاقبت را طلب نمايد و از اينجا معلوم ميشود که باب علم قرآن خانواده عصمت و طهارتند نه غير آنها.