اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ أَخَذنا مِيثاقَکُم وَ رَفَعنا فَوقَکُم‌ُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَيناکُم بِقُوَّةٍ وَ اسمَعُوا قالُوا سَمِعنا وَ عَصَينا وَ أُشرِبُوا فِي قُلُوبِهِم‌ُ العِجل‌َ بِکُفرِهِم قُل بِئسَما يَأمُرُکُم بِه‌ِ إِيمانُکُم إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ (93)
(و زماني که از شما ميثاق گرفتيم و کوه را بالاي سر شما برافراشتيم و گفتيم آنچه را بشما داده‌ايم از روي قوت بگيريد و بشنويد گفتند شنيديم و نافرماني کرديم و محبت گوساله در دلهاي ايشان بواسطه کفرشان آشامانيده شده بود بگو بد چيزي است که ايمانتان شما را بآن امر ميکند اگر مؤمن باشيد).
إِذ أَخَذنا مِيثاقَکُم بيان اينکه آيه گذشت«1» و در وجه تکرار آن بعضي گفته‌اند براي تأکيد است و بعضي گفته‌اند براي ايجاب حجت است ولي ظاهر اينست که ذکر اينکه آيه در سابق بمنظور تفضلات الهي ببني اسرائيل و بيان معجزات حضرت موسي بود، و در اينجا ردّ ديگري بر گفتار آنهاست که گفتند.
نُؤمِن‌ُ بِما أُنزِل‌َ عَلَينا و بيان مورد ديگري که دليل بر بي‌ايماني آنها حتي بحضرت موسي است که با اينکه پيمان از آنان گرفت و براي تهديدشان کوه بر سرشان افراشته شد و خطاب شد که با قوت دستورات تورات را اخذ کنيد و اوامر و نواهي آن را بشنويد و عمل کنيد، گفتند شنيديم و عمل ننموديم و چه اينکه سخن را بزبان حال گفته باشند و چه بزبان قال در هر صورت کاشف از بي ايماني آنهاست و با گفتار نُؤمِن‌ُ بِما أُنزِل‌َ عَلَينا ضديت و مباينت دارد و اينکه جمله براي تنبيه بسياري از مردم مسلمان مخصوصا در دوران حاضر قابل ملاحظه است که بسا ميگويند قرآن را قبول داريم ولي بدستوراتش عمل نميکنند، و يا اينکه شيعه
1- مجلد ثاني ص 49
جلد 2 - صفحه 108
هستيم و مشايعت و متابعت از ائمه هدي نمي‌نمايند و يا بهشت و جهنم را قبول داريم ولي اتيان بطاعت و ترک معصيت نميکنند.
وَ أُشرِبُوا فِي قُلُوبِهِم‌ُ العِجل‌َ بِکُفرِهِم اشربوا فعل مجهول از اشراب بمعني آشاميدن است و چون فاعل آن را ذکر ننمود بکلمه «بکفرهم» وجه آن را بيان نمود تا کسي گمان نکند که فاعل اشراب اوست، يعني اينکه اشراب عجل در قلوب آنها بواسطه کفرشان است، و بعضي گفتند مضاف در تقدير است که اشربوا في قلوبهم حب‌ّ العجل باشد و معني اينست که اينان بواسطه کفر و هوا پرستي چنان در علاقه بگوساله منهمک شده‌اند که گويا گوساله را در اعماق دل آنان داخل نموده‌اند چنانچه آب يا مشروب ديگري در اعماق بدن انسان وارد مي‌شود.
ولي با اينکه معني احتياجي بتقدير مضاف نيست و چنانچه متعارف در السنه است ميتوان گفت او هميشه در دل من است و از دل من بيرون نمي‌رود، و اينکه شدت علاقه را ميرساند که هميشه محبوب خود را حاضر مي‌بيند و در خبر است که «
قلب المؤمن حرم اللّه و حرام علي حرم اللّه ان يلج فيه غيره
» و نيز در حديث قدسي است «
لا يسعني ارضي و لا سمائي و يسعني قلب عبدي المؤمن
» و نيز در حديث است «
ستجدني عند قلوب منکسرة و قبور مندرسة
» بنا بر اينکه مفاد آيه اينست که گويا گوساله را در دلهاي اينان ريخته‌اند که اينکه چنين علاقه مفرط به پرستش آن دارند.
و اگر کسي سير حالات يهود را در تمام ادوار تاريخشان بنمايد تمايل مفرط آنان را بشرک و بت پرستي و گوساله پرستي در مي‌يابد و حتي در حضور خود موسي و بعد از آن همه تفضل الهي ميگويند اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ«1»
1- سوره اعراف آيه 134
جلد 2 - صفحه 109
قُل بِئسَما يَأمُرُکُم بِه‌ِ إِيمانُکُم إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ اينکه جمله براي دفع دخل است، گويا يهود ميگويند اينکه معاصي و مخالفت‌ها که از ما سر زده دليل بر کفر ما نيست و با کلام ما که گفتيم نُؤمِن‌ُ بِما أُنزِل‌َ عَلَينا مباينت ندارد خداوند در ردّ آنان ميفرمايد که اگر ايمانتان شما را باين همه مخالفت و معصيت و اميدارد اينکه بد ايماني است که بهيچ چيز منافي از درجه اعتبار ساقط نميشود مانند وضوي بي بي تميز که هيچ مبطلي آن را نمي‌شکست و چون اسلام بسياري از مسلمانان که جز اسم اثري از آن ظاهر نميشود.