تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالَ سُبْحانَکَ ما يَکُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ کُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِکَ إِنَّکَ أَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (116)
بعد از ذکر مائده توبيخ کفر و سرزنش ايشان فرمايد:
وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ: و بخاطر آوريد زمانى را که فرمايد حقّ تعالى عيسى بن مريم را در روز قيامت براى سرزنش نصارى، يا بعد از آنکه خداى تعالى او را به آسمان برد به جهت اعلام آنکه قوم او بعد از او کافر شدند به او خطاب فرمود بر سبيل انکار، اى عيسى بن مريم أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ: آيا تو گفتى مردمان را که اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ: فراگيريد من و
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 210
مادرم را دو خدا از غير حضرت اللّه خداوند به حق و معبود مطلق؟.
بيان- غرض از اين استفهام تقريع و توبيخ قوم است که اين اعتقاد را در باره عيسى و مريم داشتند، مثل آنکه شخصى نسبت امرى را به کسى دهد که او عارى از اين فعل است. با وجود بر اين، در حضور مدعى خطاب به او نمايد که آيا تو چنين کارى نمودى، و غرض تکذيب مدعى است در ادعاى نسبت امر به آن کس. قالَ سُبْحانَکَ: گفت عيسى: تنزيه مى‌کنم تو را از شرک و آنچه سزاوار تو نيست تنزيه کردنى. يا جل جلالک و عظمت و تعاليت. يا تنزيه مر ذات تو را از اينکه بفرستى رسولى را که ادعا کند الهيت را به جهت نفس خود و کفران کند به نعم تو و جمع کرده بين توحيد و عدل. پس تبرى نمود از قول نصارى و گفت: ما يَکُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي بِحَقٍ: سزاوار و شايسته نيست مرا آنکه بگويم آن چيزى را که سزاوار نباشد مرا گفتن آن، و امر کنم مردم را به عبادت خود، و حال آنکه من بنده‌اى مثل ايشانم، و اينست و جز اين نيست عبادت خاصه ذات احديت تو است به جهت قدرت تو بر اصول نعم. پس طلب شهادت نمايد خدا را بر برائت خود از اين قول که: إِنْ کُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ: اگر باشم که گفته‌ام آن را، پس بتحقيق عالم هستى تو آن را تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي: تو مى‌دانى آنچه پنهان است در نفس من، چنانچه آشکار کنم. وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِکَ: و من نمى‌دانم آنچه در سرّ مکنون توست (اين صنعت مشاکله و از فصيح کلام است و غرض از آن اخفا و استعمال آن در اخفا شايع است) و يا مراد به نفس ذات باشد، يعنى آنچه در ذات من است مى‌دانى و من نمى‌دانم آنچه در ذات توست. إِنَّکَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ: بدرستى که تو عالم به غيوب و بسيار بسيار دانائى به مغيّبات. اين تقرير جملتين است به اعتبار منطوق و مفهوم، و دليل بر آنکه حضرت عيسى نگفته است آن فرمايش «هذا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ» «1» مى‌باشد.
«1» مائده آيه 119.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 211