تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالَ سُبْحانَکَ ما يَکُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ کُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِکَ إِنَّکَ أَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (116)
ترجمه
و هنگاميکه گفت خدا اى عيسى پسر مريم آيا تو گفتى بمردم که اختيار کنيد مرا و مادر مرا دو معبود غير از خدا گفت منزّهى تو روا نمى‌باشد براى من که بگويم آنچه را که نيست براى من سزاوار اگر چنانم که گفته‌ام آنرا پس بتحقيق دانسته آن را ميدانى آنچه را در ضمير من است و نميدانم آنچه را در ضمير تو است همانا توئى داناى نهانيها.
تفسير
قمى ره فرموده که نصارى گمان کردند که حضرت عيسى فرموده است که
جلد 2 صفحه 292
من و مادرم را دو خداى براى خودتان اختيار نمائيد غير از خداوند و چون روز قيامت شود خداوند نصارى را با آنحضرت در يک مقام جمع ميفرمايد و اين سؤال را مينمايد و آنحضرت در جواب تنزيه مينمايد خداوند را از شريک و تبرئه مى‌کند ساحت خود را از چنين امرى که زيبنده براى عاقلى نيست چه رسد بکاملى و عرض مى‌کند اگر چيزى را من مخفى نمايم تو ميدانى و چيزى را که تو مخفى فرمائى کسى نميداند و عياشى ره از حضرت باقر (ع) روايت نموده که اين سؤال واقع نشده است و بعد واقع ميشود خدا وقتى بداند چيزى واقع ميشود خبر از آن مى‌دهد بطوريکه واقع شده است حقير عرض مى‌کنم چنانچه در علوم عقليه ثابت شده است که زمانيّات و امور تدريجيّه در پيشگاه احديّت بوجود جمعى حاضرند و گذشته و آينده و حال در علم ذو الجلال يکسان است و نيز او از آنحضرت نقل نموده که اسم اکبر خداوند هفتاد و سه حرف است خداوند يک حرف از آنرا از خلق محجوب فرمود و براى اين کسى نميداند آنچه را در ذات الهى است و هفتاد و دو حرف ديگر را بآدم (ع) تعليم فرمود و انبياء از او ارث بردند تا بحضرت عيسى (ع) رسيد و مراد آنحضرت از آنچه خداوند ميداند که در نفس او است آن هفتاد و دو حرف است از اسم اکبر که خداوند باو تعليم فرموده و مرادش از آنچه نميداند آن يک حرف است که تعليم نفرموده ميخواهد عرض کند آنچه بما تعليم فرمودى ميدانى و آنچه تعليم نفرمودى تو ميدانى و کسى جز تو نميداند حقير عرض مى‌کنم و آنکه از اين مرتبه علم تعبير بنفس شده است براى صنعت مشاکله است که يکى از محسّنات کلام است و مراد غيب ذات است و براى اشاره باين نکته توصيف بعلّام الغيوب شده است و ضمير فصل براى تاکيد و حصر است و اللّه اعلم ..