اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل لِمَن ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ قُل لِلّه‌ِ کَتَب‌َ عَلي نَفسِه‌ِ الرَّحمَةَ لَيَجمَعَنَّکُم إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ لا رَيب‌َ فِيه‌ِ الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم فَهُم لا يُؤمِنُون‌َ «12»
بفرما بکفار و مشرکين از براي کيست آنچه در آسمانها و زمين است بگو از براي خداوند تبارک و تعالي است لازم فرموده از براي ذات مقدس خود رحمت را هرآينه جمع ميفرمايد تمام شماها را براي روز قيامت که هيچگونه شکي در آن نيست کساني که خود را بخسران و زيان‌کاري انداختند آنها کساني هستند که ايمان نميآورند.
قُل لِمَن ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ اشاره ببتهاي مشرکين است که شما اينها را عبادت ميکنيد، و بسلاطين و جبابره است که خود را مالک رقاب مردم و فعّال ما يشاء ميدانند بآنها بگو آنچه که در آسمانها و زمين است اختصاص بکه دارد و ملک کيست و در تحت قدرت کدام تواني است اگر اعتراف کردند به اينکه خداوند است پس چرا عبادت بت ميکنند که لا يسمن و لا يغني من جوع است و اگر مکابره کردند و انکار نمودند قُل لِلّه‌ِ بگو فقط اختصاص بذات اقدس ربوبي دارد و اينها قدرت بر دفع شري يا جلب نفعي بر نفس خود ندارند چه رسد بما في
جلد 7 - صفحه 20
السموات و الارض.
کَتَب‌َ عَلي نَفسِه‌ِ الرَّحمَةَ کتب بمعني لزوم و حتم است نظر به اينکه خداوند حکيم علي الاطلاق است و آنچه مقتضاي حکمت و عدل است البته حتما اعمال ميفرمايد زيرا ترک آن اگر مفسده دارد قبيح است و الّا لغو است و فعل قبيح و لغو محال است از او صادر شود، و رحمت دو قسم است: رحمت رحماني و رحمت رحيمي. رحماني عام است سرتاسر ممکنات را ميگيرد از افاضه وجود و ابقاء آن و ارزاق جميع ممکنات و اسباب و وسائل زندگاني و ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و هدايت و ارشاد و بشارت و انذار و آنچه احتياج بآن دارند لِيَهلِک‌َ مَن هَلَک‌َ عَن بَيِّنَةٍ وَ يَحيي مَن حَي‌َّ عَن بَيِّنَةٍ انفال آيه 44، و رحيمي خاص اهل ايمان است از توفيق و سعادت و رستگاري و عنايات خاصه و الطاف مخصوصه و فيوضات اخروي لَيَجمَعَنَّکُم از زمان آدم ابو البشر بلکه خلقت بني الجان بلکه ايجاد ملائکه إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ که تمام ملائکه و جن و انس در صحراي محشر مجتمع هستند و يکي از اسماء قيامت يوم الجمع است لا رَيب‌َ فِيه‌ِ و لا شک يعتبر به تمام مليّين عالم حتي مشرکين که معتقد بمبدء هستند معتقد بقيامت هم هستند فقط اختلاف در خصوصيات است و منکر قيامت منحصر بدهري طبيعي است که منکر مبدء است.
الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم خسران زيان است انسان در اينکه دنيا تاجر است و سرمايه تجارتش عمر است و کارمندان تجارتخانه‌اش اعضاء و جوارح است و بيع و شرائش اعمال و افعال است و نفع آنها بهشت و خسران آن جهنم، عمل صالح و فاسد فَهُم لا يُؤمِنُون‌َ زيرا اگر ايمان باشد عاقبتش سعادت و بهشت و سود و نفع است فقط غير مؤمن خاسر است.
21