تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ أَيُّ شَيْ‌ءٍ أَکْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَکُمْ وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرى قُلْ لا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ إِنَّنِي بَرِي‌ءٌ مِمَّا تُشْرِکُونَ «19»
شأن نزول- سفهاى قريش خدمت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله عرضه داشتند ما کسى را ندانيم که تصديق تو را کند و از احبار يهود و علماى نصارى پرسيده‌ايم صفت تو را در کتب خود، همه انکار کرده‌اند. اکنون کسى بنما که شهادت دهد به رسالت تو و بر حقيقت کتاب تو؛ آيه شريفه نازل شد:
قُلْ أَيُّ شَيْ‌ءٍ أَکْبَرُ شَهادَةً: بگو اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله در جواب ايشان، چه چيز است بزرگتر از روى گواهى، مراد آنکه شاهد کيست بزرگتر از همه شاهدان به صدق اگر مشرکان به جهت عناد جواب ندهند قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَکُمْ: بگو به ايشان که اللّه تعالى اکبر و اصدق است در شهادت، و گواه است ميان من و شما. يعنى حق سبحانه شاهد است بر حقيقت من و نسبت به دعوى شما در تکذيب. وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ: و به من وحى کرده شده اين قرآن مجيد لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ: تا بترسانم شما را اى اهل مکه به اين قرآن و هر کسى را که برسد به او قرآن از عرب و عجم و اسود و احمر و جن و انس. و يا انذار مى‌کنم شما را اى جماعتى که موجوديد و هر که را برسد به او اين قرآن تا روز قيامت. اگرچه در قرآن بشارت نيز هست، لکن اکتفا نموده باحد الضدين.
تنبيه- آيه «وَ مَنْ بَلَغَ» دال است بر آنکه حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله، خاتم انبياء، و مبعوث است بر کافه انام تا روز قيامت. و نيز احکام قرآن شامل است عموم مکلفين را از زمان بعثت آن سرور تا انقراض عالم، و شريعتش
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 239
خاتم الشرايع مى‌باشد. و حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله فرمود: «بلّغوا عنّى و لو آية» برسانيد از من قرآن را اگرچه يک آيه به او برسد، فرمان خداى تعالى به او رسيده باشد. و لذا گفته‌اند هر که بدو قرآن رسيده حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله نذير او است، و هر که قرآن به او رسيده، چنان باشد که پيغمبر صلى اللّه عليه و آله را ديده و از او شنيده. در کتاب کافى و عياشى از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام: و من بلغ ان يکون اماما من آل محمّد صلى اللّه عليه و آله فهو ينذر بالقران کما انذر به رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله «1» يعنى تا به قرآن انذار کنم من و هر که رسيده است به او که امام باشد از آل محمّد صلى اللّه عليه و آله؛ چه امام به قرآن انذار مى‌نمايد، چنانچه حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله به آن انذار فرمود. بعد از آن بر سبيل توبيخ و انکار و استبعاد فرمايد: أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ: آيا شما شهادت مى‌دهيد أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرى: آنکه به ذات بيزوال اللّه، الهه ديگر، يعنى بتان مى‌باشند قُلْ لا أَشْهَدُ: بگو من شهادت نمى‌دهم بدين که شما گواهى مى‌دهيد إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ: بگو اى پيغمبر، بلکه شهادت مى‌دهم، اينست و جز اين نيست که او سبحانه خدائى است يگانه، احدى الذات و واحدى الصفات، و من بر اين وجه شهادت مى‌دهم وَ إِنَّنِي بَرِي‌ءٌ مِمَّا تُشْرِکُونَ: و بدرستى که من بيزارم از آنچه شرک مى‌آوريد به او از اصنام و غيره. و لذا علما فرموده‌اند: لازم است بر کسى که اسلام آورد، اينکه شهادتين گويد و تبرى جويد از هر دين باطلى سواى اسلام.