تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ أَيُّ شَيْ‌ءٍ أَکْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَکُمْ وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرى قُلْ لا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ إِنَّنِي بَرِي‌ءٌ مِمَّا تُشْرِکُونَ «19»
ترجمه
بگو چه چيز بزرگتر است در شهادت بگو خدا شاهد است ميان من و ميان شما و وحى فرستاده شد بمن اين قرآن تا بترسانم شما را بآن و هر کس را برسد آيا همانا شما هر آينه گواهى ميدهيد که با خدا خدايان ديگرى است بگو گواهى نميدهم بگو جز اين نيست او خدائيست يکتا و همانا من بيزارم از آنچه شرک ميآوريد بآن.
تفسير
قمى ره از حضرت باقر (ع) روايت نموده که مشرکان مکه در صدر اسلام از حضرت ختمى مرتبت مطالبه گواه نمودند بر صدق او در دعوى نبوت فرمود خدا گواه است ميان من و شما و بنظر حقير حاصل مفاد آيه شريفه آنستکه بگو يعنى سؤال نما از آنها چه موجودى اهمّ و اعظم و اصدق است در مقام شهادت و چون جواب اين سؤال واضح است بطوريکه همه ميدانند و کسى نميتواند منکر شود ولى ممکن است از باب غفلت يا لجاج جواب ديگرى بدهند خودت در جواب بگو خدا که او شاهد است ميان من و شما تا حق ثابت شود و محتمل است چون جواب واضح بوده صريحا نفرموده باشد و مقصود از سؤال بيان وضوح امر بوده که خدا بزرگتر موجود است در مقام شهادت و در مقام جواب اکتفا شده باشد بجمله اللّه شهيد بينى و بينکم يعنى خدائى که بزرگتر گواه است گواه صدق من است و بنابر احتمال اول کلمه هو که مبتداء است و شهيد خبر آن است محذوف شده است براى دلالت کلام بر آن و بنابر احتمال دوم حذفى نيست و اطلاق شى‌ء بر خداوند براى
جلد 2 صفحه 306
آنستکه کسى نگويد خدا شى‌ء نيست تا صفتى داشته باشد ولى او شيئى است بخلاف اشياء چنانچه در کافى از حضرت صادق (ع) نقل نموده است حقير عرض مى‌کنم شى‌ء نزد حکما مساوق با وجود است و اطلاق موجود حقا بايد بر خدا شود چنانچه گفته‌اند مثل خلق بخالق مثل فى‌ء است بشى‌ء نه مثل نم است به يم (اى سايه مثال گاه بينش در پيش وجودت آفرينش) و بيان شهادت الهى بر نبوت خاصّه آنحضرت باين تقريب شده است که وحى شده است باو قرآن براى انذار و ارشاد حاضران و هر کس برسد او را خطابات قرآنيّه تا روز قيامت بطوريکه عاجز است بشر از ايتان بمثل آن پس اين معجزه باقيه بزرگتر شهادت است بر رسالت از بزرگتر شاهد و در مجمع و کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) نقل نموده است که مراد از من بلغ کسى است که بمردم رسيده که او امام است از آل محمد (ص) و بايد انذار نمايد مردم را بقرآن چنانچه پيغمبر (ص) مينمود و قريب باين معنى را قمى ره فرموده و پس از اثبات حق ابطال باطل فرموده است که سؤال نموده از مشرکان آيا شما گواهى ميدهيد بر وجود خدايان ديگرى علاوه بر خدا و خودش در جواب فرموده است شهادت نميدهم بتقريب سؤال و جواب سابق و انکار و استبعاد از امر بعلاوه اشعار بآنکه اين امر بقدرى بطلانش واضح است که سؤال کننده از آن فورا بايد تبرئه نمايد خودش را تا گردى از سؤال بدامن او ننشيند و معلوم شود که جاى شبهه و سؤال نيست و پس از ابطال باطل براى تقرير و تثبيت و تاکيد حق شهادت بر وحدانيت خداوند داده و اظهار برائت از بت و بت پرستان فرموده است ..