اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل أَي‌ُّ شَي‌ءٍ أَکبَرُ شَهادَةً قُل‌ِ اللّه‌ُ شَهِيدٌ بَينِي وَ بَينَکُم وَ أُوحِي‌َ إِلَي‌َّ هذَا القُرآن‌ُ لِأُنذِرَکُم بِه‌ِ وَ مَن بَلَغ‌َ أَ إِنَّکُم لَتَشهَدُون‌َ أَن‌َّ مَع‌َ اللّه‌ِ آلِهَةً أُخري قُل لا أَشهَدُ قُل إِنَّما هُوَ إِله‌ٌ واحِدٌ وَ إِنَّنِي بَرِي‌ءٌ مِمّا تُشرِکُون‌َ «19»
بگو اي پيغمبر باين مشرکين چه چيز سراغ داريد که شهادتش از شهادت خدا بزرگتر باشد بگو خداوند شاهد بين من و شما است و بمن وحي رسيد که اينکه قرآن است براي اينکه شما را انذار و بيم دهم باو و هر کس که باو ابلاغ شده آيا شما شهادت ميدهيد اينکه با خداوند خداياني هستند بگو من همچه شهادتي نميدهم بگو منحصرا خدا يکيست و محققا من بيزار و متبري هستم از آن خدايان شما که شريک خداوند قرار داده‌ايد.
قُل أَي‌ُّ شَي‌ءٍ بعضي اشکال کردند که اطلاق شي‌ء بر خداوند صحيح نيست و چرا نفرموده من اکبر شهادة، و جواب دادند که در خبر داريم شي‌ء لا کالاشياء، لکن اشکال و جواب هر دو مخدوش است و توضيح کلام اينکه شهود منحصر بذوي العقول نيست تمام مخلوقات نفس وجود آنها شهادت بوجود صانع و وحدانيت او و علم و قدرت و حکمت او ميدهند بلکه هر اثري شهادت بوجود مؤثر ميدهد غاية الامر هر کدام بمقدار دلالت خود شهادت ميدهد و اکبر شهود بر يگانگي حضرت ربوبي ذات مقدس او است حتي نزد مشرکين زيرا آنها هم منکر وجود او نيستند فقط در عبادت براي او شريک قائل شدند و چون قرآن مجيد بعد از اثبات معجزه بودن آن از جهات عديده که در مقدمه اينکه کتاب ذکر شده کلام حق است و سرتاسر قرآن شهادت بوحدانيت او ميدهد و ما در ترجمه گفتيم چه سراغ داريد يعني در ميانه شهود از ذوي العقول و غير آنها شاهدي بزرگتر از ذات مقدس او نيست لذا ميفرمايد أَکبَرُ شَهادَةً و استفهام تقريري است نظير اينکه بگويي
جلد 7 - صفحه 29
خدا اکبر من کل شي‌ء و ارفع و اعظم و اعلي من کل‌ّ شي‌ء و اينکه دلالت ندارد بر شيئيت حق و مفاد خبر هم اينکه نيست که خدا شي‌ء است و اشاره باين است که وجود حق ذاتي و واجب و ازلي و ابدي و غير متناهي است شدة و مدّة و عدة غير از وجودات ممکنه حادثه ظلّيه تبعيه است و جمله من اللّه در تقدير است از جهت وضوح ذکر نشده.
قُل‌ِ اللّه‌ُ بگو خدا اکبر شاهد و شَهِيدٌ بَينِي وَ بَينَکُم اشاره به اينکه من و شما هر دو خدا را معتقديم من مدعي توحيد هستم و اولين دعواي من کلمه لا اله الّا اللّه است که در قرآن مجيدش بالغ بر هزار مرتبه تصريح بتوحيد و نفي شرک فرموده.
اشکال و دفع- در اناجيل مسيحيها دارد که فروسيان بعيسي عليه السّلام گفتند ما از کجا بفهميم که تو از جانب خدا رسولي، جواب گفت مگر در ناموس يعني تورية ندارد که هر دعوايي دو شاهد ميخواهد گفتند بلي گفت من خودم يک شاهد و پدرم خدا هم يک شاهد و اينکه جمله يکي از شواهد بزرگ است بر کذب اناجيل زيرا هر مدّعي کاذبي ميتواند همچه دعوايي کند خود را يک شاهد بگيرد و خدا را شاهد ديگر.
و توهّم شده که همين اشکال در اينکه آيه هم متوجه است لکن اينکه توهّم فاسد است چه بسيار فرق است بين اينکه آيه با عبارت انجيل در انجيل مطالبه دليل ميکردند بر نبوت مسيح بايد اقامه معجزه کند در اينکه آيه دعوي در مسئله توحيد و شرک است بلکه ميتوان گفت هر پيغمبري صلّي اللّه عليه و آله و سلّم منکر شرک بوده مدعي شرک بايد اقامه بيّنه کند و چون قرآن بواسطه معجزه بودن آن شاهد ميشود که کلام الهي است و در آن صريحا شهادت بتوحيد است شَهِدَ اللّه‌ُ أَنَّه‌ُ لا إِله‌َ إِلّا هُوَ الاية آل عمران آيه 16 و آيات ديگر.
جلد 7 - صفحه 30
وَ أُوحِي‌َ إِلَي‌َّ هذَا القُرآن‌ُ لِأُنذِرَکُم بِه‌ِ در قرآن در بسياري از موارد انذار مشرکين فرموده إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَغفِرُ أَن يُشرَک‌َ بِه‌ِ نساء آيه 51 إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ لقمان آيه 12 وَ مَن يُشرِک بِاللّه‌ِ فَکَأَنَّما خَرَّ مِن‌َ السَّماءِ حج آيه 32، الي غير ذلک از آيات وَ مَن بَلَغ‌َ از ساير مشرکين و کفار و معاندين و اهل معاصي را انذار ميفرمايد.
أَ إِنَّکُم لَتَشهَدُون‌َ أَن‌َّ مَع‌َ اللّه‌ِ آلِهَةً أُخري از روي تعجب با اينکه همه شواهد توحيد باز شما مشرکين شهادت ميدهيد که آلهه ديگر هم هستند با خدا، اگر چنين گفتاري از آنها سر زد قُل لا أَشهَدُ بگو همچه شهادتي من نميدهم زيرا مسئله توحيد از کثرت ادلّه باعلا مراتب ظهور رسيده بلکه از بديهيات بشمار ميرود تمام ذرات بلسان قال و حال وحده لا شريک له گويند، بلکه قُل إِنَّما هُوَ إِله‌ٌ واحِدٌ که اولين دعوت نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بوده
(قولوا لا اله الّا اللّه تفلحوا.)
وَ إِنَّنِي بَرِي‌ءٌ مِمّا تُشرِکُون‌َ برائت و بيزاري از هر باطلي چه از منکرين توحيد يا نبوت حضرت خاتم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مثل ساير کفار يا ولايت آل اطهار يا از سائر ارباب ضلال يکي از ارکان بزرگ ايمان است بلکه ايمان نيست جز محبت خدا و دوستان خدا و بغض اعداء خدا و اعداء اولياء خدا چنانچه از معصوم سؤال شد که
(هل الحب و البغض من الايمان قال هل الايمان الّا الحب و البغض)
جامع السعادات نراقي.