تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذا جاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قالُوا يا حَسْرَتَنا عَلى ما فَرَّطْنا فِيها وَ هُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلى ظُهُورِهِمْ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ (31)
ترجمه
بتحقيق زيان نمودند آنانکه تکذيب کردند ملاقات جزاى خدا را تا وقتى که بيايد ايشان را قيامت ناگهان گويند جاى حسرت ما است بر آنچه تقصير نموديم در آن و ايشان برميدارند گناهانشان را بر پشتهاشان آگاه باشيد بد است بار گناهى که برميدارند.
تفسير
در سوره بقره ذيل آيه و اذ قلتم يا موسى بيان شد که خداوند محال است مرئى شود ولى آثارش در دنيا و آخرت مرئى و مشاهد است آثار دنيوى چون محسوس است قابل تکذيب نيست ولى آثار اخروى چون در دنيا محسوس نيست قابل تکذيب است تا در آخرت محسوس شود پس مراد از تکذيب بلقاء خداوند تکذيب رجوع باو در عالم آخرت و مشاهده جزاى اعمال نيک و بد است و زيان حرمان از نعيم جنان و استحقاق عذاب نيران است که ابدى است ولى تکذيب چنانچه اشاره شد تا وقتى است که محسوس نشده و چون قيامت برسد بى‌خبر و کفّار نتائج اعمال و عقائد خودشان را مشاهده نمايند گويند اى افسوس و دريغ و حسرت براى ما باش که جاى تو است بر آنچه کوتاهى نموديم ما در تحصيل آن از عقائد حقّه و اعمال حسنه و در صافى مرجع ضمير فيها را فرموده يا دنيا است و اينکه ذکر نشده براى علم باو است يا ساعت است و مراد ايمان باو است يا جنّت است و مراد طلب او است براى آنکه از پيغمبر (ص) در اين آيه روايت
جلد 2 صفحه 313
شده است که اهل آتش منازل خودشان را از بهشت مى‌بينند و ميگويند يا حسرتنا و بنظر حقير ظاهر همانستکه عرض شد و اين معانى خلاف ظاهر و هيچ يک خالى از تکليف نيست و حمل او زار بر سبيل تمثيل و تشبيه است يعنى آثار معاصى و بال گردن آنها شده مانند بار گران آنرا بدوش مى‌کشند و بعضى گفته‌اند مجسّم و مصوّر ميشود بصورت منکر بدبوئى و ميگويد خيلى در دنيا سوار من شدى امروز نوبت سوارى من است و بر او بار ميشود و اللّه اعلم ..