اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل لا أَقُول‌ُ لَکُم عِندِي خَزائِن‌ُ اللّه‌ِ وَ لا أَعلَم‌ُ الغَيب‌َ وَ لا أَقُول‌ُ لَکُم إِنِّي مَلَک‌ٌ إِن أَتَّبِع‌ُ إِلاّ ما يُوحي إِلَي‌َّ قُل هَل يَستَوِي الأَعمي وَ البَصِيرُ أَ فَلا تَتَفَکَّرُون‌َ (50)
بگو اي پيغمبر باين کفار و مشرکين که من ادعاء نميکنم و نميگويم براي شما که نزد من خزينه‌هاي خدا است و نميدانم علم غيب که مختص باو است و نميگويم براي شما که من ملک هستم من متابعت نميکنم مگر آنچه وحي شده باشد بسوي من بگو آيا مساوي هستند کور و بينا آيا چرا فکر نميکنيد.
توضيح کلام- از اينکه آيه شريفه استفاده ميشود توقعاتي که کفار و مشرکين از حضرت رسالت داشتند: 1- اينکه ميخواستند که بآنها آنچه ميخواهند بدهد لذا ميفرمايد قُل لا أَقُول‌ُ لَکُم عِندِي خَزائِن‌ُ اللّه‌ِ که هر چه بخواهيد بشما دهم چنانچه همين توقعات را از حضرت نوح عليه السّلام کرده بودند که ميفرمايد وَ لا أَقُول‌ُ لَکُم عِندِي خَزائِن‌ُ اللّه‌ِ وَ لا أَعلَم‌ُ الغَيب‌َ وَ لا أَقُول‌ُ إِنِّي مَلَک‌ٌ الاية بلکه خزائن بدست قدرت او است و اختصاص بذات مقدس او دارد چنانچه ميفرمايد وَ لِلّه‌ِ خَزائِن‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ منافقين آيه 7، و مراد از خزائن نه مجرد مال است بلکه جميع افاضات و نعم و تفضلات الهي را شامل ميشود و اينکه جمله دلالت دارد بصريح بيان بر مسئله توحيد افعالي و ردّ کساني که گفتند خداوند امر رزق و خلق را بديگري واگذارده که مفوضه باشند.
وَ لا أَعلَم‌ُ الغَيب‌َ در مجلد اول در ذيل آيه شريفه الَّذِين‌َ يُؤمِنُون‌َ بِالغَيب‌ِ معناي غيب را بيان کرده‌ايم و خلاصه آنکه غيب مقابل حضور است اموري که علم آن مختص بذات حق است براي غير او حتي انبياء و ائمه غيب است
جلد 7 - صفحه 76
و مطالب و اموري که اختصاص دارد علم آن بانبياء و ائمه اطهار بر غير آنها غيب است و هکذا مطالبي که علم آن مخصوص بعلماء است بر عوام غيب است پس بنا بر اينکه معني ميتوان گفت که حضرت رسالت و ائمه طاهرين عالم بغيب هستند يعني نسبت باموري که بر غير آنها غيب است و عالم بغيب نيستند نسبت باموري که مختص است علم بآنها بخداوند و اينکه جمله عطف بلا اقول است باين معني که لا اقول اعلم الغيب نه عطف بعندي خزائن اللّه باشد که مدخول لا اقول باشد زيرا عکس اينکه معني دلالت ميکند که معني اينکه شود لا اقول لا اعلم الغيب و باين معني جمع بين آيات و اخبار در نفي و اثبات ميشود.
وَ لا أَقُول‌ُ لَکُم إِنِّي مَلَک‌ٌ اينکه جمله دلالت ندارد بر افضليت ملائکه بر انبياء چنانچه بعضي توهّم کردند و خلاف نص‌ّ قرآن است در مورد آدم و ملائکه در امر آنها بسجده و بيان علم اسماء بلکه اشاره بمطلب ديگري است و آن اينست که تمام کفار و مشرکين و بسياري از فرق اسلاميه غير از فرقه حقّه و حکماء خداوند را جسم ميدانند و ميگويند در آسمانها فوق عرش متمکن است و بشر در روي زمين ساکن است و نميتواند مساسي با خداوند پيدا کند پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بايد ملک باشد که بتواند هبوط و صعود داشته باشد از خدا بگيرد و ببندگان ابلاغ کند و اگر علي الفرض بشر هم باشد بايد صعود و هبوط داشته باشد لذا گفتند أَو تَرقي فِي السَّماءِ اسراء آيه 95، و غافل از اينکه اولا اگر پيغمبر ملک باشد بايد بصورة بشر شود تا بتواند با بشر تماس بگيرد چنانچه ميفرمايد وَ لَو جَعَلناه‌ُ مَلَکاً لَجَعَلناه‌ُ رَجُلًا وَ لَلَبَسنا عَلَيهِم ما يَلبِسُون‌َ انعام آيه 9.
و ثانيا خداوند جسم نيست و مکان ندارد و احاطه قيوميت دارد بر جميع موجودات و طريقه اخذ انبياء را خداوند معين فرموده وَ ما کان‌َ لِبَشَرٍ أَن يُکَلِّمَه‌ُ اللّه‌ُ إِلّا وَحياً أَو مِن وَراءِ حِجاب‌ٍ أَو يُرسِل‌َ رَسُولًا فَيُوحِي‌َ بِإِذنِه‌ِ شوري آيه 51.
جلد 7 - صفحه 77
إِن أَتَّبِع‌ُ إِلّا ما يُوحي إِلَي‌َّ و طرق وحي يا بتوسط ملک است چنانچه ميفرمايد وَ کَذلِک‌َ أَوحَينا إِلَيک‌َ رُوحاً مِن أَمرِنا شوري آيه 53، يا بايجاد کلام است در جسمي مثل تکلم با موسي چنانچه ميفرمايد فَلَمّا أَتاها نُودِي‌َ مِن شاطِئ‌ِ الوادِ الأَيمَن‌ِ فِي البُقعَةِ المُبارَکَةِ مِن‌َ الشَّجَرَةِ أَن يا مُوسي إِنِّي أَنَا اللّه‌ُ رَب‌ُّ العالَمِين‌َ قصص آيه 30، يا برؤيا است چنانچه در مورد ابراهيم عليه السّلام است که بفرزندش اسمعيل فرمود قال‌َ يا بُنَي‌َّ إِنِّي أَري فِي المَنام‌ِ أَنِّي أَذبَحُک‌َ و الصافات آيه 101 يا بالهام بقلب است يا از وراء حجاب چنانچه ليلة المعراج با پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تکلم فرمود قُل هَل يَستَوِي الأَعمي وَ البَصِيرُ چه عمي و بصر ظاهري باشد و چه قلبي البته تساوي ندارد چنانچه ظلمات و نور و ظل‌ّ و حرور و علم و جهل و ايمان و کفر و حق و باطل و صحيح و فاسد و حيات و موت و سعادت و شقاوت و نجات و هلاکت و خير و شرّ و حسن و قبح و اطاعت و معصيت که تمام ضدّ يکديگر است تساوي ندارد أَ فَلا تَتَفَکَّرُون‌َ گفتند (الفکر حرکة من المبادي و من مبادي الي المرادي) فکر ترتيب مقدمات است براي اخذ نتيجه و عبرت از پيشينيان و نظر در معجزات و صنايع الهي و هر چه که او را بمقصد برساند و سعادت‌مند کند و نجات بخشد فکر است