تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ ما عَلَى الَّذِينَ يَتَّقُونَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ وَ لکِنْ ذِکْرى لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (69)
ترجمه
و واگذار آنانرا که گرفتند دين خودشان را ببازى و سرگرمى و فريب داد آنها را زندگانى دنيا و پند ده بآن مبادا که گرفتار شود نفسى بآنچه کسب کرده است نيست مر او را غير از خدا ناصرى و نه شفيعى و اگر فدا دهد هر فدائى گرفته نشود از آن آنگروه آنانند که گرفتار شدند بآنچه کسب کردند مر آنانرا است آشاميدنى‌ء از آب جوشان و عذابى دردناک براى آنکه بودند که کافر مى‌شدند.
تفسير
کفار مکّه کارشان استهزاء و ياوه سرائى در اطراف آيات الهى بود چنانچه در دو آيه قبل بيان شد و دينشان بت‌پرستى بود که مانند بازى کودکان و سرگرمى شهوت را نان فائده نداشت و ضرر داشت و عيدشان که وقت عبادتشان بود مشغول بلهو و لعب ميشدند و پيغمبر (ص) مأمور شد که آنها را بحال خودشان واگذارد تا اسلام شوکت و قدرت بر دفاع از اعمال ناشايسته آنها پيدا کند و زخارف دنيا آنها را فريب داد و مشغول نمود بخود بطوريکه از آخرت باز ماندند و نيز مأمور شد پيغمبر اکرم که پند دهد و موعظه فرمايد آنها را بقرآن مبادا گرفتار هلاک و رهين سوء اعمال خودشان شوند در روز که از براى احدى جز خداوند ناصرى نيست که بقوه خود بتواند عذاب
جلد 2 صفحه 335
را از کسى دفع نمايد و شفيعى نيست که بدون اذن خداوند بتواند از کسى شفاعت کند و هر فدائى که براى خودشان بخواهند در آنروز بدهند که از عذاب خلاص شوند قبول نمى‌شود چون عدل بمعنى فديه است باعتبار آنکه معادل با مفدى است و ضمير در تعدل راجع بنفس است و آنگروه کسانى هستند که گرفتار عذاب شدند براى اعمال قبيحه و عقائد فاسده و اصل بسل بمعنى منع است و در اين مقامات استعمال مى‌شود بمناسبت ممنوعيّت از خلاص و مشروب آنها حميم است و عذاب آنها اليم و ميان آب و آتش معذبند در باطنشان آب جوشان است و از ظاهرشان آتش شعله‌ور و اوصاف حميم در آيات سابقه بيان شده است ..