تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ ذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ ذَکِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما کَسَبَتْ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ وَ إِنْ تَعْدِلْ کُلَّ عَدْلٍ لا يُؤْخَذْ مِنْها أُولئِکَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِما کَسَبُوا لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما کانُوا يَکْفُرُونَ (70)
ترجمه
بگو آيا بخوانيم غير از خدا چيزى را که نفع نميدهد ما را و ضرر نميرساند ما را و برگردانده شويم بحال سابقمان بعد از آنکه هدايت نمود ما را خدا مانند کسيکه از راه بيرون برده باشند او را شيطان‌ها در زمين که متحيّر و مر او را رفيقانى باشد که بخوانند او را بهدايت که بيا نزد ما بگو همانا هدايت خدا آن است هدايت و مأمور شديم که تسليم شويم مر پروردگار جهانيانرا.
تفسير
اعراب در مسافرت گاهى از بيابان‌هاى هولناک عبور مينمودند و اتفاق مى‌افتاد که يکنفر از آنها از رفقا دور ميشد و راه را گم مى‌کرد و آنها او را مى‌ديدند و ميخواندند بسوى خودشان و او اجابت نمى‌کرد و بحال تحيّر باقى ميماند آنها تصور مى‌کردند غول‌هاى بيابانى او را با خود برده‌اند و نمى‌گذارند برگردد و خداوند در اين آيه تشبيه جمع فرموده است حال کفار و دعاة اسلام را بشخص گمگشته و رفقايش در دعوت ايشان بطريق هدايت با وضوح مقصود و عدم اجابت هر يک از آنها با کمال احتياج بهدايت و در آنکه متابعت دعات اسلام موجب نجات است و متابعت شياطين و غولان منتج هلاک و مقصود تصديق متصور آنها نيست بلکه مراد تشبيه امر محسوس و معقول است بامر محسوس و موهوم که يکى از انواع تشبيهات بديعه است ميفرمايد بگو آيا عبادت بکنيم ما بت‌هائيرا که قدرت ندارند نفع و ضررى بما برسانند و پرستش نکنيم خداوندى
جلد 2 صفحه 336
را که مالک هر نفع و ضررى است و برگرديم از دين اسلام به بت‌پرستى بعد از آنکه خداوند ما را هدايت بچنين دين شريفى فرمود چون عقب بمعنى پاشنه است و کنايه از بازماندن از مقصد خير و عود باصل باطل است و استفهام انکارى است در صورتى که حال مادر عبادت بتها با وجود دعات اسلام که ما را براه راست دعوت مى‌کنند مانند کسى است که ديوان و غولان او را از جادّه خارج نموده‌اند در بيابان و حيران مانده رفقائى دارد که ميخوانند او را براه راست و او اجابت نمى‌کند بگو هدايت خدا که اسلام است آن بتنهائى هدايت است و ما بقى ضلالت و ما مأموريم بحکم عقل که منقاد اوامر و نواهى الهى باشيم و راه ضلالت را نه‌پيمائيم و حيران حال است از مستهوى و ائتنا مقول قول مقدّر است که يقولون باشد ..