تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً إِنِّي أَراکَ وَ قَوْمَکَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (74) ترجمه‌ و هنگاميکه گفت ابراهيم بپدرش آزر آيا ميگيرى بتان را خدايان بدرستيکه من ميبينم تو را و قوم تو را در گمراهى آشکار. تفسير در مجمع از زجّاج نقل نموده که ميان علماء انساب اختلافى نيست در اينکه نام پدر حضرت ابراهيم (ع) تارخ بوده است و فرموده اين قول اصحاب ما را تقويت مينمايد که فرموده‌اند آزر جدّ مادرى حضرت ابراهيم (ع) يا عموى او بوده است چون بصحت پيوسته نزد ايشان که پدران پيغمبر خاتم (ص) تمام آنها موحد بوده‌اند و بر اين امر اجماع نموده‌اند و روايت کرده‌اند از پيغمبر (ص) که آنحضرت فرمود پيوسته خداوند مرا از اصلاب طاهرين منتقل نمود بارحام مطهّرات تا آنکه بيرون آورد مرا در عالم شما و آلوده نکرد مرا بچرک کفر هيچ گاه و اگر يکى از پدران آنحضرت کافر بود موصوف نميشدند آنها بطهارت با آنکه خداوند فرموده است جز اين نيست که مشرکون نجسند و در نفحات چند روايت از ائمه عليهم السلام و پيغمبر (ص) نقل نموده که دلالت بر طهارت مولد آباء آنحضرت دارد تا حضرت آدم (ع) و فرموده است عامّه تمام روايات‌ جلد 2 صفحه 338 نبويّه را حمل بر اين معنى يعنى طهارت مولد نموده‌اند و بعيد شمرده است براى آنکه اين فخر ديگرى است که تمام اباء آنحضرت موحّد يا انبيا بوده باشند و اصلاب طاهرين ظهور در اين امر دارد و وجود مشرک را در ميان آنها عيب دانسته و بنظر حقير عيب نيست ولى نبودنش کمال است و چون خداوند تمام کمالات را در اين خانواده جمع نموده است اين کمال هم بايد باشد ولى بودن ولد الزّنا عيب است و البتّه نبوده است و اطلاق اب و پدر بر جد مادرى واضح است و بر عمو بمناسبت آنستکه با نبودن پدر بمنزله پدر است و در قرآن اطلاق بر آن شده است در سوره بقره آيه ام کنتم شهداء اذ حضر يعقوب الموت. در هر حال حضرت ابراهيم (ع) براى توبيخ او استفهام انکارى فرمود و قبح اين عمل را بوضوح عقلى آن واگذار کرد پس از آن تصريح فرمود که من، تو و کسان تو را که در اين امر با تو شرکت نموده‌اند در گمراهى واضحى مستقر مى‌بينم ..