تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ کَذلِکَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ (75)
ترجمه
و همچنين مى‌نموديم ابراهيم را پادشاهى وسيع آسمانها و زمين را و تا بوده باشد از يقين کنندگان.
تفسير
چنانچه خداوند بحضرت ابراهيم ارائه فرمود بطلان شرک و ضلالت بت پرستان را ارائه فرمود سلطنت مطلقه خود را در آسمانها و زمين و لفظ نرى اگر چه فعل مضارع است ولى بر سبيل حکايت از ماضى است و در مجمع از امام باقر (ع) نقل نموده است که خداوند برداشت براى حضرت ابراهيم حجاب را از طبقات زمين تا ديد آنها را و آنچه در زير آنها است و از آسمانها تا ديد آنها را و آنچه در آنها است از ملائکه و حاملان عرش و عيّاشى و قمى رحمة اللّه عليهما از حضرت صادق عليه السلام نقل نموده‌اند که برداشته شد حجاب از براى او از زمين و هر کس مستقر بر آن است و از آسمان و هر کس در آن است و ملکيکه حامل آن باشد و عرش و کسيکه مستقر بر آن است و قمى اضافه فرموده که اين کار براى پيغمبر خاتم (ص) و امير المؤمنين (ع) هم شد و در روايت ديگرى وارد شده که براى ائمه عليهم السلام هم روى داد و در روايت عياشى ره از حضرت باقر (ع) است اين مشاهده براى محمد (ص) روى داد مانند حضرت ابراهيم و من ميدانم که براى صاحب شما هم روى داده است و نيز از آنحضرت روايت شده است که خداوند بچشم او قوّتى عطا فرمود که نفوذ کرد در آسمانها پس ديد آنچه را در آنها است و ديد عرش
جلد 2 صفحه 339
و آنچه را فوق آن است و ديد آنچه را در زمين و آنچه در زير آن است و در کافى و مجمع و عياشى و قمى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که حضرت ابراهيم وقتى مشاهده فرمود ملکوت آسمانها و زمين را ديد مرديرا که زنا ميکند پس نفرين کرد او را و مرد باز ديد مرد ديگرى را و نفرين کرد و مرد پس سه نفر را ديد و نفرين کرد و مردند پس خداوند وحى فرمود بآنحضرت که دعاى تو مستجاب است ولى نفرين نکن بر بندگان من اگر مى‌خواستم من آنها را بدعاى تو بميرانم خلق نمى‌کردم من بندگان خود را بر سه صنف خلق کردم يک صنف عبادت مرا مى‌کنند و چيزى را شريک من قرار نمى‌دهند بآنها ثواب مى‌دهم و يک صنف عبادت غير مرا ميکنند پس هر وقت بخواهم پاداش عمل آنها را ميدهم و يک صنف عبادت غير مرا مى‌کنند و از صلب آنها بيرون ميآورم من کسيرا که عبادت مرا مى‌کند و لفظ ملکوت مبالغه در ملک است و واو و تاء براى افاده مبالغه اضافه شده است و باصطلاح حکما مراد از آن عالم نفوس است که ارواح کليّه موجودات باشد و گفته‌اند مراد آنستکه خداوند حقائق موجودات را براى حضرت ابراهيم کشف فرمود در هر حال اين براى آن بود که بقدرت و عظمت دستگاه ربوبيّت پى برد و موجب مزيد يقين او بوحدانيّت و قدرت و حکمت الهى شود ..