تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ زَکَرِيَّا وَ يَحْيى وَ عِيسى وَ إِلْياسَ کُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ (85)
وَ زَکَرِيَّا وَ يَحْيى: و ديگر هدايت فرموديم زکريا پسر اذن، و يحيى را که پسر زکريا، وَ عِيسى: و عيسى پسر مريم دختر عمران.
تبصره- از اينجا معلوم مى‌شود که نسبت از جانب مادر صحيح است، چه عيسى از ذريه نوح يا ابراهيم شمرده شده، و حال آنکه نسب او از طرف مادر است نه پدر. پس حضرت حسن و حسين عليهما السّلام را از اولاد رسول صلّى اللّه عليه و آله بايد دانست، و بنو اميه (لعنهم اللّه) اين را مضايقه کردند. و عجب از نواصب روا دارند که عيسى عليه السّلام با چندين هزار فاصله پسر نوح عليه السّلام باشد، و روا ندارند حضرت حسن و حسين فرزند پيغمبر باشند، و حال آنکه ما بين عيسى و نوح پنجاه پدر فاصله و ميان پيغمبر و حسنين جز يک
«1» بحار الانوار، جلد 12، صفحه 218- مجمع البيان ج 3 ص 209.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 322
دختر (حضرت فاطمه سلام اللّه عليها) فاصله نباشد و از موافق و مخالف مروى است فرمود: ابناى هذان امامان قاما او قعدا. «1» دو پسر من، اين دو امامند، چه جنگ و قيام به حرب نمايند، يا دست بازداشته در خانه نشينند. و در حق حضرت حسن عليه السّلام فرمود: ابنى هذا سيّد «2» و همه اصحاب پيغمبر هر يک از ايشان را ندا مى‌کردند يا ابن رسول اللّه. و به روايت صحيحه متواتره ثابت شده که در حق حضرت حسين عليه السّلام فرمود: ابنى هذا امام بن امام ابو الائمّة تسع تاسعهم قائمهم و به روايت ديگر فرمود: انت امام بن امام اخو امام ابو ائمّة تسع تاسعهم قائمهم «3» يعنى تو امام پسر امام برادر امام پدر ائمّه نه‌گانه. نهمى ايشان قائم ايشان است. وَ إِلْياسَ: و ديگر الياس را که پسر بشر بن فنحاص بن العيزار بن هرون بن عمران است بنا بقول محمّد بن اسحق و روايت معروف از ابن مسعود نام او ادريس است مانند اسرائيل که نام يعقوب است. اين روايت دور مى‌نمايد چه ادريس از آباى نوح است نه از اولاد او مگر بر وجه تغليب او را داخل ذريه گردانيم و اين بعيد باشد. کعب گفته: خضر عليه السّلام است. به هر تقدير کُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ: همه اين انبيا کاملانند در صلاح، يعنى آنچه شايسته است از اتصاف به ممدوحات و اجتناب از مذمومات.
تنبيه- تفسير رازى- روزى مأمون به حضرت رضا عليه السّلام عرض کرد:
در کتاب خدا، آيتى هست که دلالت کند تو فرزند رسول خدائى از صلب او؟
فرمود: بلى، گفت مراد من غير آيه مباهله و آيه «وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ داوُدَ- الخ» حضرت فرمود: قوله تعالى حُرِّمَتْ عَلَيْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ- الخ» «4» پرسيد چگونه دلالت دارد بر اين مدعى؟ فرمود: اگر رسول خدا حاضر شود و دختر تو را به خطبه از تو بخواهد، به او مى‌دهى يا نه؟ گفت: چگونه ندهم و که باشد اين رغبت نکند؟ حضرت
«1» مجمع البيان، جلد 2، صفحه 330- اثبات الهداة، جلد 2، صفحه 547، حديث 17 و صفحه 549، حديث 23.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 330.
«3» کمال الدين، صدوق، باب 24، صفحه حديث.
«4» نساء آيه 22.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 323
فرمود: اگر از من بخواهد، به او ندهم مأمون گفت: چرا؟! حضرت فرمود: اجماع است که فرزند فرزند، خواه از دختر و خواه از پسر باشد، بر مرد حرام است، و ديگر آنکه اگر من زوجه خود را طلاق بدهم پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله نتواند او را نکاح کند. گفت از کجا مى‌گوئى؟ فرمود لقوله «وَ حَلائِلُ أَبْنائِکُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِکُمْ» «1» و فى العيون- عن الکاظم عليه السّلام انّما الحق عيسى بذرارى الانبياء من طريق مريم و کذلک الحقنا بذرارى النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله من قبل امّنا فاطمة. «2» در عيون- از حضرت کاظم عليه السّلام مروى است بدرستى که ملحق شده عيسى به ذريه انبياء از طريق مريم، همچنين ما ائمه هم ملحق شديم به ذريه پيغمبر از طرف مادرمان حضرت فاطمه.