تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ إِسْماعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ يُونُسَ وَ لُوطاً وَ کلاًّ فَضَّلْنا عَلَى الْعالَمِينَ (86) ترجمه‌ و اسمعيل و اليسع و يونس و لوط را و همه را فضيلت داديم بر جهانيان. تفسير حضرت اسمعيل پسر بلا فصل حضرت ابراهيم است و از انبياء بنى اسرائيل نيست چون اسرائيل لقب حضرت يعقوب است و حضرت لوط برادرزاده حضرت ابراهيم يا خواهر زاده او است و حضرت يونس را در نفحات از بسيارى از مفسرين نقل نموده که گفته‌اند از اولاد حضرت ابراهيم نيست و بنابر اين اگر مرجع ضمير و من ذريّته در آيه و وهبنا له اسحق حضرت ابراهيم باشد اسماء مذکوره در اين آيه عطف است بتقدير هدينا بر نوح چون گفته‌اند ذريّه بر اولاد بلا فصل مانند حضرت اسمعيل صادق نيست علاوه بر آنکه حضرت لوط مسلما خارج از ذريه حضرت ابراهيم است و نکته تغيير اسلوب عطف آنستکه ذکر انبياء بنى اسرائيل تمام شد و در اين آيه ذکر غير آنها شده است و همچنين نکته تأخير ذکر حضرت اسمعيل است که در آيه سابقه اشاره شد و نکته تقديم ذکر بنى اسرائيل شايد آن باشد که معروفيّت و مقبوليّت آنها نزد يهود و نصارى بيشتر بوده و عمده غرض از ذکر انبيا بيان آنستکه مسلک آنها توحيد بوده و از عبادت و تقوى باين مقام رسيده‌اند و در چنين مقامى ذکر مقبولات طرف مناسب است در هر حال در اين آيه خداوند جبران فرموده تأخير ذکر اسم آنحضرت را بتقديم و تصريح با فضليت‌ جلد 2 صفحه 348 و ساير انبياء نامبرده بر جهانيان اهل عصر خودشان حتى ملائکه مقرّبين و بعضى گفته‌اند حضرت يونس از بنى اسرائيل بوده و حضرت لوط در حجر حضرت ابراهيم تربيت شده و اطلاق ذريه بر اولاد بلا فصل ميشود بنابر اين مانعى از عطف بر ذرارى نامبرده سابقه نيست علاوه بر آنکه همه از اولاد حضرت نوحند و ممکن است ضمير و من ذريته راجع بآن حضرت باشد چون اقرب است لفظا و تغليب هم ممکن است و بنابر اين نکته تأخير ذکر نام مبارک حضرت اسمعيل آنستکه کلام در مقام بيان انبيائى بوده که از نسل ايشان انبياء بسيارى بوجود آمده است مانند حضرت ابراهيم و اسحق و يعقوب و نوح که در صدر آيه و وهبنا له ذکر شده است و از نسل حضرت اسمعيل پيغمبرى بوجود نيامده جز حضرت ختمى مرتبت صلى اللّه عليه و آله آنرا هم که عامّه مخاطبين قبول نداشته‌اند و اللّه اعلم ..