تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ کَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شاءَ رَبُّکَ ما فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ ما يَفْتَرُونَ (112)
ترجمه
و همچنين قرار داديم از براى هر پيغمبرى دشمنانى را از شيطانهاى انس و جن که ميرسانند بعضى از آنها ببعضى گفتار باطل آراسته را براى فريب و اگر بخواهد پروردگار تو بجا نمى‌آورند آنرا پس واگذار آنها را با آنچه افترا ميبندند.
تفسير
چنانچه خداوند مهلت داد براى امتحان دشمنان پيغمبر خاتم و ذريّه طاهره او را و مجبور نفرمود آنها را بترک عداوت براى بقاء تکليف و استحقاق عقاب و واگذارد آنها را بحال خودشان براى عدم قابليّت آنها مر هدايت الهى را همين معامله را با دشمنان انبياء سابق از متمردان انس و جن فرمود و کار شيطان آنستکه باطل را زينت نمايد و بصورت حق جلوه دهد براى فريب دادن اهل حق و در اين مقصد بعضى از آنها با بعضى ديگر کمک ميکنند و شيطنت را بيکديگر ياد ميدهند چنانچه در مجمع از حضرت باقر (ع) نقل نموده و اگر خداوند ميخواست نگذارد آنها اعمال عداوت نمايند قدرت را از آنها سلب ميفرمود و نمى‌توانستند کارى کنند ولى مصلحت در اين بود که شياطين انسى و جنى باشند و بهشت و دوزخ هم باشد و انبيا و اوليا و اتقيا هم باشند و هر کس بقدرت و اختيار و استحقاق خود بمقام لايق خود برسد پس مأمور شد پيغمبر (ص) هم مانند خدا آنها را بحال خودشان واگذار کند و هر اشتباه کارى که مى‌خواهند بکنند و هر افترائيرا که ميتوانند به بندند تا در قيامت باشدّ عذاب گرفتار شوند قمى ره از حضرت صادق (ع) نقل نموده که خداوند هيچ پيغمبرى را مبعوث نفرمود مگر آنکه در امت او دو شيطان بود که او را اذيّت مينمودند و بعد از او امت او را گمراه ميکردند آندو از اصحاب حضرت نوح ينطيفوس و خرام بودند و از اصحاب حضرت ابراهيم مکتل و زام بودند و از اصحاب حضرت موسى سامرى بود و مر عقيبا و از اصحاب حضرت عيسى بوليس و مرنيون و از اصحاب محمد (ص) جسّر و زريق گفته‌اند جسّر مانند ثعلب است وزنا و معنا و زريق تصغير ازرق است اوّلى را در حيله و مکر تشبيه بروباه فرموده و دوّمى کبود چشم بوده لعنة اللّه عليهما و على من اتّبعهما اجمعين و در کافى در ضمن حديثى از آن حضرت نقل نموده که کسانيرا که خداوند از اهل صفت حق قرار نداده آنها شياطين انس و جنّند و در خصال از
جلد 2 صفحه 371
آنحضرت نقل نموده که انس بر سه قسم است يک قسمت در زير سايه عرش جاى دارند در روز که سايه نيست جز سايه آن و يک قسمت اهل حساب و عذابند و قسمت ديگر روى هاى ايشان روى آدميان است و دلهاى آنها دلهاى شياطين است ..