تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوکَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُونَ (116) «1» توبه آيه 40. «2» حجر آيه 9. «3» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 387، حديث 4. تفسير اثنا عشرى، ج‌3، ص: 362 وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ‌: (خطاب به پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و مراد امت به اعتبار آنکه واسطه مى‌باشد) اگر امتثال و فرمانبردارى و پيروى کنى بيشتر اهل زمين را که کفار و زنادقه و جهله و تابعين هوى باشند، يا مراد زمين مکه، يعنى اگر مطيع شوى اکثر اهل مکه را و متابعت اکثريت نمائى‌ يُضِلُّوکَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‌: گمراه مى‌کنند تو را از راه خدا و هدايت، زيرا غالبا گمراهان دعوت به گمراهى کنند إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَ‌: پيروى نمى‌کنند مگر گمان خود را بر حقانيت پدران. يا آراء فاسده خود وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ‌: و نيستند ايشان مگر آنکه دروغ گويند بر خدا در آنچه نسبت دهند از اتخاذ ولد، و پرستش بتان، و حلال کردن حرام، و حرام نمودن حلال. يا نگويند از روى علم و دانش، و لکن حدس زنند. و مسلم است حدسى که مبتنى بر علم يا اصول محکمى نباشد، اعتبار ندارد. تبصره- آيه دليل است بر آنکه عبرت در دين خدا و معرفت حق، به قلت و کثرت نيست بجهت امکان وقوع حق با اقل. و اعتبار در حقانيت، به حجت باشد نه قلت، و کثرت و پيروى اکثريت موجب گمراهى از طريق حق و خسران دين و دنيا و آخرت است، و آيات قرآنى مذمت فرموده: أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ* ... أَکْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ* اکثرهم لا يشعرون‌ «1» و اکثريت هميشه بر کفر و باطل بوده و عقل سليم متابعت اکثريت باطل را جايز نداند، و نيز جايز نيست تقليد و اتباع ظنّ در اصول دين و اغترار به کثرت. حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به حارث همدانى فرمايد: الحقّ لا يعرف بالرّجال اعرف الحقّ تعرف اهله. حق شناخته نشود به مردمان، بشناس حق را، پس از معرفت مى‌شناسى اهلش را. «1» انعام 37- مائده آيه 103 و ... تفسير اثنا عشرى، ج‌3، ص: 363