تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (115)
بعد از آن در وصف کتاب، منزل مى‌فرمايد:
وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ: و تمام شد و کامل گرديد فرمايش و کلام پروردگار تو، يعنى اخبار و احکام و مواعيد قرآن به نهايت غايت رسيده، بر وجهى که قابل
«1» انعام، 14.
«2» اعراف آيه 2.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 361
زياده نيست. مراد «کلمه» دين خدا است کقوله وَ کَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا «1» و يا مراد حجت است، يعنى حجت او را در بيان توحيد و نبوت به غايت رسيده صِدْقاً وَ عَدْلًا: از روى راستى در اخبار و مواعيد و عدالت در قضايا و احکام لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ: هيچکس نيست که تبديل دهنده باشد مر اخبار و احکام او را چنانچه تبديل آيات تورات نمودند، زيرا حق تعالى محافظت قرآن فرموده از تبديل که وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ. «2» يا هيچکس نتواند تبديل آن را نمايد به چيزى که اصدق و اعدل باشد از آن. يا هيچ نبى و کتابى ناسخ آن نخواهد بود تا تبديل احکام آن شود وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ: و ذات احديت شنوا است گفتار همه را، دانا به اسرار همه، پس تمام را بر وفق اعمال جزا و سزا خواهد داد.
در کافى حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: بدرستى که امام مى‌شنود در شکم مادرش، پس زمانى که متولد شود، خطى است بين دو کتف او (در روايتى بين دو چشم او و بروايت ديگر بر بازوى راست او) که نوشته است:
«وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ- الخ» پس وقتى امر امامت را تفويض کنند به او، قرار دهد خداى تعالى از براى او عمودى از نور. مى‌بيند بسبب آن، آنچه بجا آورند مردم. «3» پس به اين حجت فرمايد خدا بر خلق. مراد احکام الهى حکم مصلحت و مفسده است که لازمه آن اوامر و نواهى است. بنابر اين اگر تمام عالم جمع شوند بخواهند مصلحت و مفسده‌اى که ذاتى اوامر و نواهى است تغيير دهند نتوانند، مثلا مصلحتى را که در اداى زکات است، نتوانند تبديل به مفسده نمايند، يا مفسده‌اى که در سرقت است بخواهند به مصلحت تبديل کنند، غير ممکن خواهد بود. پس احکام مجعوله مناقض با آيه شريفه نخواهد بود.