تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَذلِکَ جَعَلْنا فِي کُلِّ قَرْيَةٍ أَکابِرَ مُجْرِمِيها لِيَمْکُرُوا فِيها وَ ما يَمْکُرُونَ إِلاَّ بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُونَ (123)
بعد از آن بر وجه تسليت حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله بر آزار کفار و وعيد اهل طغيان فرمايد:
وَ کَذلِکَ جَعَلْنا فِي کُلِّ قَرْيَةٍ: و همچنانکه در مکه اکابر مجرم هستند، قرار داديم در هر قريه‌اى أَکابِرَ مُجْرِمِيها: بزرگان گنه‌کاران آن موضع را بر وجه تخليه.
بيان- تفسير آيه را وجوهى است: 1- واگذاشتيم آنها را بعد از اتمام حجت. 2- آنچه در حق مؤمنان بجا آورديم از اعطاى عقل باطن و ظاهر و علم و قدرت و حيات و کمال عقل و تمکين و نصب ادله، در حقّ کفار نيز مرعى داشتيم الا آنکه مؤمنان به حسن اعتقاد ايمان آوردند، و کفار به سوء اختيار بر کفر ماندند. 3- چنانچه نور ايمان را که حجج بينه و دلايل ساطعه است به اهل
«1». 24 نمل، 38 عنکبوت.
«2» حجرات، 7.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 369
ايمان نموديم، به کفار نيز ارائه داديم. اينها به حسن اعتقاد مهتدى شدند، و آنها به سوء اختيار در ضلالت ماندند. لِيَمْکُرُوا فِيها: تا عاقبت کار آنها بجائى رسيد که مکر مى‌کردند در آن موضع، و مردمان را از ايمان باز مى‌داشتند، چنانچه رؤساى قريش به مکه در موسم حج بر سر چهار راه مردم را از راه حق باز مى‌داشتند و هرکه مى‌آمد و از احوال پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله سؤال مى‌نمود مى‌گفتند او ساحر و شاعر و کاهن است. وَ ما يَمْکُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ: و مکر نمى‌کنند اين کفار مگر به نفسهاى خود، چه وبال مکر به خودشان راجع است وَ ما يَشْعُرُونَ: و نمى‌فهمند يا ادراک نکنند که تبعه مکر و عقوبت آن، به صاحب مکر مى‌رسد نه به غير که وَ لا يَحِيقُ الْمَکْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ. «1» نکته- «ل» در آيه «ليمکروا» لام عاقبت که آن را لام صيرورت نامند، مانند لِيَکُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً. «2»