تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِکَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّکَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّکَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّکَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (158)
ترجمه
آيا انتظار ميبرند مگر آنکه آيد آنها را ملائکه يا بيايد پروردگار تو يا بيايد بعضى از آيات پروردگار تو روز که بيايد بعضى آيات پروردگار تو نفع نميدهد کسى را ايمان او که نبوده است آنکه ايمان آورده باشد از پيش يا کسب کرده باشد در ايمانش خيرى را بگو منتظر باشيد بدرستيکه ما منتظرانيم.
تفسير
خداوند بعد از اتمام حجت بر کفار بر سبيل انکار ميفرمايد آيا باز آنها منتظر چيزى هستند در قبول اسلام و احکام آن جز آنکه ملائکه بصورت اصليّه بر آنها نازل شوند و شهادت بر نبوت تو دهند يا خداوند بيايد و آنها مشاهده نمايند او را اين دو که محال است يا آنکه منتظرند ظهور بعضى از آيات الهى را که پس از آنها ديگر ايمان کسى بحالش فايده ندارد چون ايمان نافع ايمانى است که قبل از ظهور آن آيات باشد
جلد 2 صفحه 402
و در حال آن ايمان شخص کسب خير و سعادتى کرده باشد پس اگر ايمان بعد باشد يا قبل باشد و در آن حال کسب خير نشده باشد نافع نيست و آن آيات از قبيل مرگ و عذاب و علائم قيامت است که حق را بديهى مينمايد و تکليف را ساقط ميکند و اختيار مبدّل باضطرار ميشود اينهم که لغو است با اينحال بآنها بگو منتظر چنين روزى باشيد که معلوم شود بر شما نتيجه کفر و طغيانتان چنانچه ما هم منتظريم که ظاهر شود ثمره اسلام و ايمانمان و در احتجاج از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که خداوند در اين آيه پيغمبر خود را مخاطب ساخته که بمشرکان و منافقان بفرمايد که آيا منتظريد ملائکه بر شما نازل شوند و آنها را مشاهده کنيد يا بيايد پروردگار و بعضى آيات او که مراد امر او و عذاب است در دنيا چنانچه بر امم سابقه نازل شد و در توحيد قريب باين مضمون را از آنحضرت نقل نموده است و عياشى ره از يکى از صادقين عليهما السلام نقل نموده است در تفسير جمله او کسبت فى ايمانها خيرا که مؤمن گناه کار حائل ميشود ما بين او و ايمانش کثرت سيئات و قلت حسناتش پس کسب نميکند در ايمانش خير را و بعضى گفته‌اند مراد نفى خير از ايمان ظاهرى است که از روى خلوص نباشد و الا ايمان اگر مقرون بعمل صالح هم نباشد بى فائده نيست و بالاخره موجب نجات از آتش است مگر آنکه کثرت معاصى موجب سلب ايمان در خاتمه امر شود و در کافى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که مراد از من قبل ميثاق است و مراد از کسب خير اقرار بانبياء و اوصياء و بالخصوص امير المؤمنين (ع) است و ايمان بدون نفع آنستکه زائل و سلب شود و در چند روايت بعض آيات تفسير بطلوع آفتاب از مغرب شده است و در چند روايت بخروج دجّال و ظهور امام زمان که معلوم است مراد همان انکشاف کلى و ظهور حق بنحو اکمل است که در آنحال ديگر ايمان مفيد و عمل قبول و توبه پذيرفته نيست و اللّه اعلم ..