تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ (160)
بعد از ذکر وعيد فجار، وعده اخيار را فرمايد:
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ: هر که بياورد به طريق نيکو از طاعات واجبه و مستحبه فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها: پس مر او را ثابت است ده مثل آن، يعنى در عوض، او را ده نيکوئى است بر وجه تفضل از او سبحانه، و وعده به هفتاد و هفتصد و به غير
«1» اعراف آيه 159.
«2» مائده آيه 83.
«3» اعراف آيه 181.
«4» احقاق الحق، جلد 5، صفحات 623 تا 638 (از کتب عامّه)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 419
حساب داده شده. و لذا گفته‌اند مراد تعيين عدد نيست، بلکه اظهار کثرت و تنبيه بر تفضل است به تضعيف. مذهب اماميه آنکه يکى به ده حسنه به استحقاق و زياده بر آن به تفضل که «لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ» «1» يا مراد حسنه کلمه اخلاص است. در بحر الحقايق- بيان نموده: هر که حسنه‌اى نمايد، پس او راست ده حسنه قبل از بجا آوردن آن: 1- ايجاد از عدم 2- خلقت در احسن تقويم 3- تربيت 4- رزق 5- بعثت رسل 6- انزال کتب 7- تبيين حسنات و سيئات 8- توفيق 9- اخلاص 10- قبول و تا اين ده حسنه وجود نگيرد، بنده نتواند حسنه‌اى بجا آورد وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ: و هر که بيايد به بدى، يعنى به خصلتى بد از منهيات فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها: پس جزا داده نشود مگر مثل آن، يعنى يکى به يکى بدون زياده، چه زياده ظلم و يکى عدل است، و الا مى‌تواند به فضل خود عفو فرمايد وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ: و ايشان که اهل حسنه و سيئه‌اند، ظلم کرده نشوند به نقصان ثواب و زيادتى عقاب. يا مراد به حسنه توحيد، و به سيئه شرک. و بنابر اين اصل حسنات توحيد و اسوء سيئات کفر مى‌باشد. و اولى حمل آنست بر عموم، چه الف و لام براى جنس است.
أبو ذر غفارى روايت نموده قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله الحسنة عشرة او زايدة و السّيئة واحدة او اغفر فالويل لمن غلبت آحاده عشراته و من لقينى و عليه ملأ الارض خطيئة و لا يشرک بي شيئا جعلت له مثلها مغفرة فرمود رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله: حق تعالى فرمايد حسنه را ده عوض دهم يا بيشتر، و سيئه را يکى جزا دهم يا بيامرزم، و واى بر آن کس که آحادش غلبه کند بر عشراتش.
يعنى سيئاتش بر حسنات غالب آيد. و هر که بيايد نزد من و به پرى زمين گناه نموده، لکن شرک نباشد به مثل آن، مغفرت را شامل او گردانم.
معانى الاخبار از حضرت على بن الحسين عليه السّلام فرمود: واى بر کسى که غلبه کند آحادش بر عشراتش. گفتم چگونه باشد؟ فرمود: آيا نشنيدى قول خداى عزّ و جلّ را «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها»
«1» سوره فاطر آيه 30.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 420
پس حسنه واحده هرگاه عمل کند او را مکلّف، نوشته شود براى او ده حسنه، و سيئه او يکى نوشته شود. پس پناه مى‌برم به خدا از کسى که در يک روز مرتکب شود ده سيئه را، و نباشد براى او يک حسنه که سنگين گردد بر سيئاتش. «1»