اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَه‌ُ عَشرُ أَمثالِها وَ مَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجزي إِلاّ مِثلَها وَ هُم لا يُظلَمُون‌َ (160)
کسي که آمد با حسنه يعني اتيان بحسنه کرد پس براي او است ده برابر آن و کسي که آمد بسيئه يعني سيئه مرتکب شد پس جزاء داده نميشود مگر بمقدار سيئه و بآنها ظلم نميشود.
مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ حسنه شي‌ء حسن را ميگويند که در غايت حسن باشد که تا در حسنة دلالت بر شدّت حسن ميکند و اينکه شامل جميع واجبات و مستحبات شرعيه ميشود زيرا اسلام از جهت ثمرات و فوائد دنيوي و مثوبات اخروي در غاية حسن است و اينکه افعال واجبه يا مندوبه هم هر کدام ذي مراتب بسياري هستند
جلد 7 - صفحه 257
و از سه جهت مراتب آنها مختلف ميشود: يکي از جهت ايمان هر چه ايمان و معرفت کامل‌تر باشد درجات عبادات بالاتر ميشود، و يکي از جهت اخلاق هر چه اخلاق حميده بهتر و زيادتر باشد درجات را بالاتر ميبرد، و يکي از جهت مراعات آداب و شرائط قبول و تقوي مثلا يک نماز از حيث اول وقت و از حيث مکان نماز و جماعت و با عمامه و با عطر و با انگشتر و با توجه و با تقوي و با ايمان کامل و علم و معرفت و تزکيه اخلاق و هزارها جهات ديگر چه اندازه تفاوت ميکند و بهمين معني حمل ميشود جمع بين اخبار مختلفه مثلا يک زيارت ابي عبد اللّه عليه السّلام از يک حج و عمره دارد تا هزار حج و عمره بلکه هر قدمي يک حج و عمره و هکذا ساير عبادات.
فَلَه‌ُ عَشرُ أَمثالِها يعني يک عبادت را ده عبادت در نامه عمل مينويسند و اينکه مرتبه ادني است و الّا ميشود هفتصد يا مضاعف که هزار و چهارصد بلکه اضعاف مضاعف نوشته شود مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ يُنفِقُون‌َ أَموالَهُم فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ کَمَثَل‌ِ حَبَّةٍ أَنبَتَت سَبع‌َ سَنابِل‌َ فِي کُل‌ِّ سُنبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللّه‌ُ يُضاعِف‌ُ لِمَن يَشاءُ اينکه از حيث تعداد و اما هر کدام چه درجه مثوبات دارد جز خدا کسي نميداند، و تمام اينها از باب تفضل است نه استحقاق زيرا اگر کسي عبادت جن و انس را داشته باشد برابري با اندک نعم الهي نميکند چه رسد جميع نعم.
وَ مَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجزي إِلّا مِثلَها آنهم چه اندازه تفضل در او شده (نيّة السوء لا تکتب) حديث نبوي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم وَ يَعفُوا عَن کَثِيرٍ شوري آيه 29، و اگر توبه کرد قبل المعاينه فَأُولئِک‌َ يُبَدِّل‌ُ اللّه‌ُ سَيِّئاتِهِم حَسَنات‌ٍ فرقان آيه 7، و سيّئات هم مختلف است کبائر و صغائر که اگر از کبائر اجتناب کرد صغائر را عفو ميکنند إِن تَجتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنهَون‌َ عَنه‌ُ نُکَفِّر عَنکُم سَيِّئاتِکُم نساء آيه 35 و درجات سيّئه هم بزيادتي کفر و عناد و اخلاق رذيله و ازمنه و امکنه شدّت و ضعف
جلد 7 - صفحه 258
پيدا ميکند مثلا در شهر رمضان و ايام متبرکه و سوگواريها و در اماکن مشرفه و غير اينها تفاوت ميکند، از امير المؤمنين عليه السّلام است
(ويل لمن آحاده اکثر من عشراته)
و جزاء سيّئه موافق با عدل است خردلي زائد بر استحقاق نيست بلکه بسا دون الاستحقاق است وَ هُم لا يُظلَمُون‌َ زيرا ظلم قبيح است و محال است از خدا صادر شود إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ نساء آيه 44.