اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل أَ غَيرَ اللّه‌ِ أَبغِي رَبًّا وَ هُوَ رَب‌ُّ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَ لا تَکسِب‌ُ کُل‌ُّ نَفس‌ٍ إِلاّ عَلَيها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزرَ أُخري ثُم‌َّ إِلي رَبِّکُم مَرجِعُکُم فَيُنَبِّئُکُم بِما کُنتُم فِيه‌ِ تَختَلِفُون‌َ (164)
بگو باين مشرکين که آيا غير پروردگار اللّه را اختيار کنم براي خود رب و پروردگار و حال آنکه او است پروردگار هر چيزي و کسب و تحصيل نميکند هر نفسي مگر بر نفس خود و حمل نميکند هيچ حمل‌کننده حمل ديگري را پس از آن بسوي پروردگارتان بازگشت شما است پس آگاه ميکند شما را بآنچه که بوديد در آن اختلاف ميکرديد.
اينکه آيه شريفه مشتمل بر سه جمله است: اول اينکه غير از اللّه لياقت
جلد 7 - صفحه 262
ربوبيت ندارد و نبايد غير او را بربوبيت اختيار کرد زيرا او است پروردگار تمام ممکنات که مفاد قُل أَ غَيرَ اللّه‌ِ أَبغِي رَبًّا وَ هُوَ رَب‌ُّ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ است، و دليل بر اينکه جمله علاوه از ادله عقليه که بر اثبات وجود او چه از راه وجوب و امکان که طريقه حکماء است و چه از راه قدم و حدوث که طريقه متکلمين است و چه از راه مؤثّر و اثر که طريقه انبياء و کتب آسمانيست و علاوه از اينکه اينکه موضوع جزو ضروريات است که احتياج بدليل و برهان ندارد قاعده عقليه که تمام عقلاء بر طبق آن حکم ميکنند که ترجيح مرجوح بر راجح عقلا قبيح است آيا بتي که يک جمادي بيش نيست آنهم مصنوع بشر است يا گاوي که در بي‌شعوري و بي‌ادراکي ضرب المثل است حتي در خوراک اگر او را رها کنند آن قدر ميخورد تا هلاک شود يا مثل حضرت عيسي (ع) که گرفتار دست يک ظالمين مثل يهود عنود جهود باشد و امثال اينها را بشر انتخاب کند براي ربوبيت و ذات مقدس الهي را که تام فوق التمام و کامل فوق الکمال مستکمل جميع کمالات و منزّه از جميع عيوب و نواقص واجب الوجود غني بالذات را رها کند کدام عقلي حکم ميکند بلي عامه عميا مثل شيخين و ذي النورين که مدتها در شرک و بت‌پرستي سير کردند و منبع جهل و فسق و ظلم بودند حتي نسبت بدختر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خود را ترجيح دهند بر علي عليه السّلام که
(لم يکفر باللّه طرفة عين)
و باب علم نبي (ص) بود که فرمود
(انا مدينة العلم و علي بابها)
و فرمود
(شيعتک علي منابر من نور مبيضّة وجوههم حولي في الجنة)
و هزارها شئونات ديگر و هکذا بني امية و بني العباس را ترجيح دهند با آن همه رذالت و جنايتي که در آنها بود بر خاندان نبوت که احد ثقلين بودند و فضائل و مناقب آنها را احدي نتوانست انکار کند نعوذ باللّه من الجهل و الحماقة و العناد و العصبية.
جمله دوم- هر کسي گرفتار عمل خود است بار گناه هر کس بر دوش خود او است پسر را بگناه پدر نگيرند و پدر را بگناه پسر مؤاخذه نکنند زن مسئول
جلد 7 - صفحه 263
گناه شوهر نباشد، شوهر عهده‌دار گناه زن نشود هر کس بعمل خود مأخوذ است که مفاد جمله وَ لا تَکسِب‌ُ کُل‌ُّ نَفس‌ٍ إِلّا عَلَيها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزرَ أُخري است کسب ارتکاب عمل است دودش در چشم خودش ميرود در چشم ديگري نميرود، وزر بار گناه است بر دوش خود بار ميشود کسي ديگر تحمل نميکند و بر اينکه مطلب در قرآن آيات بسيار وارد شده و حکم عقل و عدل الهي هم بر اينکه مطلب گواه است جمله سوم- کليه اختلافات بالاخص در امر دين حق و باطل فرداي قيامت در محکمه عدل الهي حل‌ّ ميشود حق و باطل از هم جدا ميشود وَ امتازُوا اليَوم‌َ أَيُّهَا المُجرِمُون‌َ يس آيه 59 أَ فَمَن کان‌َ مُؤمِناً کَمَن کان‌َ فاسِقاً لا يَستَوُون‌َ سجده آيه 18 فَرِيق‌ٌ فِي الجَنَّةِ وَ فَرِيق‌ٌ فِي السَّعِيرِ شوري آيه 5، و آيات ديگر که مفاد ثُم‌َّ إِلي رَبِّکُم مَرجِعُکُم فَيُنَبِّئُکُم بِما کُنتُم فِيه‌ِ تَختَلِفُون‌َ است که مرجع يوم القيمة و حق و باطل بلکه ظاهر و باطن هر کس آشکار ميشود يَوم‌َ تُبلَي السَّرائِرُ است سوره طارق آيه 9، و هر کس را بآنچه در او اختلاف کرده آگاه خواهند کرد