1- يادآورى و توجّه به نعمتهاى الهى، زمينهى شکوفايى معرفت و محبّت و تسليم خدا شدن است. «وَ لَقَدْ مَکَّنَّاکُمْ»
2- حقّ بهرهگيرى از امکانات زمين، براى همهى انسانهاست ومخصوص گروه خاصّى نيست. «مَکَّنَّاکُمْ فِي الْأَرْضِ»
3- آفرينش زمين و شرايط آن (از نظر گردش، حرارت، نور، جذب و دفع آبها و گياهان، قبول فضولات و تحويل سبزىها و ميوهها و ...) به گونهاى است که انسان مىتواند در آن نيازمندىهاى خود را برطرف کند. «مَکَّنَّاکُمْ فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلْنا لَکُمْ فِيها مَعايِشَ»
4- قوانين حاکم بر طبيعت، به نوعى است که انسان مىتواند بر آن سلطه داشته باشد و آن را در اختيار بگيرد. اگر خداوند آن را رام نمىساخت، بشر به
جلد 3 - صفحه 25
تنهايى قدرت مهار کردن و بهره گيرى از آن را نداشت. «مَکَّنَّاکُمْ»
5- زمين، در اختيار و مسخّر انسان قرار داده شده تا به رشد و کمال برسد و معيشت خود را تأمين کند. مَکَّنَّاکُمْ ... سعدى مىگويد:
ابر و باد و مه خورشيد و فلک در کارند
تا تو نانى به کف آرى و به غفلت نخورى
6- نعمتها بايد زمينهساز شکر باشد، نه عامل غفلت و عيّاشى. «تَشْکُرُونَ»
7- انسان ناسپاس است و قرآن، مکرّر از کمسپاسى مردم و غفلت و بىايمانى غالب آنان سخن گفته است. «قَلِيلًا ما تَشْکُرُونَ»