تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قالَ ما مَنَعَکَ أَلاَّ تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُکَ قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ «12»
ترجمه
گفت چه چيز منع کرد تو را که سجده کنى چون امر کردم تو را گفت من بهترم از او آفريدى مرا از آتش و آفريدى او را از گل.
تفسير
کلمه لا زائده است براى تاکيد يا مراد آنستکه چه چيز وادار نمود ترا که سجده نکنى و اين قبيل تعبيرات در کلام عرب رائج است در هر حال شيطان در جواب عرض کرد اصل من اشرف از اصل او است چون مرا از آتش و او را از گل خلق فرمودى پس نبايد من در برابر او خاضع شوم و در کافى از امام صادق (ع) روايت نموده
جلد 2 صفحه 412
که شيطان خود را قياس بآدم نمود و اگر قياس مينمود جوهرى را که خلق فرموده بود خداوند از آن آدم را بآتش نور و ضيائش زيادتر از آتش بود و قمى ره از آنحضرت نقل نموده که شيطان دروغ گفت خداوند او را از گل خلق کرده بود چون او خلق شده بود از آتشى که آن از درختى خلق شده بود که اصل آن گل بوده است پس تکبّر و قياس موجب عصيان و حرمان او از قرب ربوبى گرديد.