تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ فَاهْبِطْ مِنْها فَما يَکُونُ لَکَ أَنْ تَتَکَبَّرَ فِيها فَاخْرُجْ إِنَّکَ مِنَ الصَّاغِرِينَ «13»
چون ابليس از سجده امتناع نمود:
قالَ فَاهْبِطْ مِنْها: فرمود خداى تعالى ابليس را چون سجده نکردى، پس فرو و پائين رو از آسمان يا از بهشت. و اين امر، عقوبت است بر معصيت. و يا نزول کن از مرتبه رفيعه‌اى که داشتى به سبب طاعت، به مرتبه دنيه بواسطه معصيت که مرتکب شدى. فَما يَکُونُ لَکَ أَنْ تَتَکَبَّرَ فِيها: پس نرسد و روا نباشد تو را اينکه تکبر کنى در آسمان و تعظيم نمائى بر ملائکه که همه خاشع و خاضعند و مطيع. يا سزاوار نيست که معصيت کنى در بهشت، چه آن جاى مطيعين و فرمانبرداران است. فَاخْرُجْ إِنَّکَ مِنَ الصَّاغِرِينَ: پس بيرون رو از بهشت يا آسمان و درگاه قرب ما، بدرستى که تو از خوار شدگانى به سبب معصيت، و عاصى ذليل و خوار باشى به سبب عذاب در ينابيع گفته: معنى آنکه بيرون رو از صورت ملائکه و مباش در ميان آنها. حق تعالى تبديل نمود صورت او را به زشت‌ترين صورت، و طوق مذلت و لعنت به گردن او انداخت.
«1» تفسير نور الثقلين، جلد 4، صفحه 396، حديث 90.
جلد 4 صفحه 22
تبصره: يکى از معاصى کبيره تکبر است؛ کبر و انّيت، آدمى را از مرتبه رفيع به رتبه وضيع رساند. و به سبب کبر، هلاک شدند خواص انام. و آن حجاب اعظم است براى وصول به اخلاق مؤمنين. و احاديث در مذمت تکبر بسيار است:
1- قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: قال اللّه الکبرياء ردائى و العظمة ازارى فمن نازعنى فى واحد منهما القيته فى جهنّم. در جامع السعادات- از حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، فرمود خداى تعالى: کبريا رداء من، و عظمت ازار من است، پس هر که منازعه کند در يکى از اين دو، مى‌اندازم او را در جهنم. «1» 2- قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: بئس العبد عبد تجبّر و اعتدى و نسى الجبّار الاعلى، بئس العبد عبد تبختر و اختال و نسى الکبير المتعال، بئس العبد عبد غفل و سها و نسى المقابر و البلى، بئس العبد عبد عتى و بغى و نسى المبدء و المنتهى. «2» فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: بد بنده‌اى است عبدى که تجبر و تعدى نمايد و فراموش کند جبار اعلى را. بد بنده‌اى است آنکه تکبر و خيلاء نمايد و فراموش کند کبير متعال را. بد بنده‌اى است آنکه به لهويات مشغول و فراموش کند مقابر و بلاها را. بد بنده‌اى است آنکه سرکشى و سرپيچى کند و فراموش نمايد مبدء و منتهى را.
3- قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: يحشر الجبّارون و المتکبّرون يوم القيمة فى صورة الذّر تطأهم النّاس لهوانهم على اللّه. «3» فرمود: محشور شوند متکبران روز قيامت به صورت مورچه ريز و پايمال کنند آنها را مردم به جهت خوارى آنها نزد حق تعالى.
4- ايضا قال: من تواضع رفعه اللّه و من تکبّر وضعه اللّه. «4» و نيز فرمود:
هر که تواضع کند، بلند فرمايد او را خداى تعالى. و هر که تکبر نمايد، پست و
«1» جامع السعادات، جلد اوّل، صفحه 346 (نشر توسّط جامعة النجف)
«2» مدرک پيشين.
«3» جامع السعادات، جلد اوّل، صفحه 347.
«4» مدرک پيشين، صفحه 359 (با اندکى تفاوت)
جلد 4 صفحه 23
خوار فرمايد او را خدا.
تکبر، عزازيل را خوار کرد
به زندان لعنت گرفتار کرد