اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالا رَبَّنا ظَلَمنا أَنفُسَنا وَ إِن لَم تَغفِر لَنا وَ تَرحَمنا لَنَکُونَن‌َّ مِن‌َ الخاسِرِين‌َ «23»
گفتند آدم و حوي پروردگار ما ظلم کرديم ما بجان خود و اگر ما را نيامرزي و ترحم نفرمايي ما ميباشيم از زيان‌کاران.
قالا رَبَّنا ظَلَمنا أَنفُسَنا اشاره بچند آيه قبل است که فرمود لا تَقرَبا هذِه‌ِ الشَّجَرَةَ فَتَکُونا مِن‌َ الظّالِمِين‌َ و مراد ظلم بنفس است که از فيوضات بهشت و نعم الهيه محروم شدند و مرتکب ترک اولي شدند و از مثل آدمي که مسجود و معلم ملائکه شد و عالم بعلم اسماء توقع نبود که بر خلاف صلاح سيّما در منظر ملائکه خود را کوچک کند لذا طلب مغفرت و رحمت کردند و گفتند وَ إِن لَم تَغفِر لَنا وَ تَرحَمنا لَنَکُونَن‌َّ مِن‌َ الخاسِرِين‌َ و جمله و ترحمنا عطف بتغفر لنا است مدخول لم است يعني و لم ترحمنا، و مراد از خسران همان ممنوع شدن از فيوضات و انحطاط رتبه در ارتکاب ترک اولي است، و مراد از غفران نه غفران از ذنب است
جلد 7 - صفحه 295
بلکه گذشت از اينکه خطاء است که محروم نشوند از بهشت و نعم آن و مراد از رحمت بهمان درجه باشند و تنزل نکنند.
ان قلت- خداوند که غفار الذنوب است حتي مشرک و کافر اگر توبه کرد پذيرفته ميشود چرا از آدم و حوي پذيرفته نشد.
قلت- خداوند قبول فرمود نه تنزل رتبه پيدا کرد و نه مورد مؤاخذه شد و سرّ خروج از بهشت همان بود که گفتيم که احتياج بمدفوع داشتند و مناسب با بهشت نبود و فرداي قيامت اينکه دو نفر را با مليونها از ذريه آنها از انبياء و اوصياء و اولياء و مقربان از صلحاء و اتقياء و ابرار و اخيار و مؤمنين حتي عصات از مؤمنين را خداوند داخل بهشت ميفرمايد که ابد الاباد متنعم باشند حتي از ملائکه بالاتر و مخلد در بهشت باشند از آنچه شيطان فريب داده که أَن تَکُونا مَلَکَين‌ِ أَو تَکُونا مِن‌َ الخالِدِين‌َ بالاتر و بهتر باشد جعلنا اللّه معهم.