تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (31)
چون حق تعالى ذکر نعم خود فرمود بر بندگان از اعطاى لباس و رزق، در عقب آن امر فرمايد به اخذ زينت و تستر و اقتصار در مأکل و مشرب:
يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ: اى اولادان آدم، بپوشيد جامه هائى که موجب زينت شما باشد براى نماز در جمعات و اعياد. و همين معنى در مجمع و غيره از حضرت باقر عليه السّلام مروى است. «1» قول ديگر: نزد اداء هر نماز البسه نفيسه ثمينه به حسب حال خود پوشيد، چه عبادت در لباس زينت، پسنديده خالق، موجب قبول عبادت و زيادتى ثواب، و اظهار نعمت منعم باشد.
شأن نزول: چون مشرکان عرب از مرد و زن، عريان طواف بيت الحرام مى‌کردند، بنى عامر، ايام، احرام، ترک حيوانى و به اندکى قناعت، و آن را تعظيم گمان مى‌کردند. مسلمانان گفتند: ما به تعظيم و تکريم کعبه سزاوارتريم، پس اولى آنکه ما نيز اين طريق سلوک کنيم. حق تعالى نهى از
«1» مجمع البيان، جلد 2، صفحه 412.
جلد 4 صفحه 51
آن، و امر فرمود به اخذ ثياب جميله در حين طواف و اداء نماز.
در تفسير عياشى و مجمع و صافى و منهج و نور مروى است: کان الحسن بن علىّ عليه السّلام اذا قام الى الصلوة لبس اجود ثيابه فقيل له فى ذلک فقال عليه السّلام انّ اللّه جميل يحب الجمال فاتجمّل لربّى و قرء هذه الاية. «1» حضرت امام حسن مجتبى عليه السّلام وقتى براى نماز قيام مى‌فرمود بهترين لباسهاى خود را مى‌پوشيد. پرسيدند از حضرت در باره آن فرمود: خداى تعالى جميل است و دوست مى‌دارد جمال بندگان را. پس لباس جميل را براى پروردگار خود پوشم، و اين آيه را تلاوت فرمود.
در کافى- حضرت صادق عليه السّلام فرمود در عيدين و جمعه.
تنبيه: از جمله لباس تجمل، شانه نمودن است در هر نماز محاسن خود را؛ چنانچه در فقيه و عياشى- از حضرت رضا عليه السّلام و حضرت صادق عليه السّلام مروى است در تفسير آيه زينت: «من ذلک التمشط عند کلّ صلاة». «2» و در خصال صدوق رحمه اللّه در اين آيه از آن حضرت مروى است: تمشّطوا فانّ التّمشّط يجلب الرّزق و يحسن الشّعر و ينجز الحاجة و يزيد فى ماء الصّلب و يقطع البلغم. يعنى: شانه کنيد، چه شانه کردن جلب نمايد روزى را، و نيکو کند موى را، و حاجت را بفور برمى‌آورد، و منى را زياد و بلغم را قطع مى‌نماند.
و کان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يسرّح تحت لحيته اربعين مرّة و من فوقها سبع مرّات و يقول انّه يزيد فى الذّهن و يقطع البلغم.
و در قسمت دوم، يعنى ترک حيوانى، امر و نهى فرمايد: وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا: بخوريد گوشت و چربى و ساير ماکولات محلله و بياشاميد شير و مشروبات محلله را و اسراف نکنيد و از حد تجاوز منمائيد به تحريم حلال و يا به افراط در أکل و شرب. ابن عباس گويد: هر چه خواهيد بخوريد و بياشاميد و
«1» تفسير عياشى، جلد دوّم، صفحه 14، حديث 29- مجمع البيان، جلد دوّم، صفحه 412.
«2» من لا يحضره الفقه، جزء اوّل، صفحه 128، حديث 318- تفسير عياشى، جلد دوّم، صفحه 13، حديث 25.
جلد 4 صفحه 52
بپوشيد مادامى که اسراف نباشد، و پوشيدن لباس تکبر اسراف باشد. و اگر به وزن کوه احد در طاعت الهى صرف کنند اسراف نباشد، و اگر درهمى در معصيت خرج نمايد اسراف است. اکثر برآنند که مراد به اسراف در اين مقام، خوردن و آشاميدن در حال سيرى است، چه در مظان ضرر است.
حکايت: بسيارى از مفسرين نقل نموده در مجلس هارون الرشيد طبيب نصرانى ماهر و حاذق، نامش بختيشوع. روزى با على بن ابراهيم واقدى صحبت داشت که در کتاب شما يعنى قرآن هيچ چيز در علم طب نيست و حال آنکه علم در اصل دو علم است علم اديان و علم ابدان. واقدى در جواب گفت:
خداى تعالى جمع فرموده تمام طب را در نصف آيه از کتاب خود و فرموده:
کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا. طبيب گفت: از پيغمبر شما چيزى از علم طب رسيده؟ واقدى گفت: جمله طب را در چند کلمه فرموده: المعدة بيت الدّاء و الحمية رأس کلّ دواء و اعط کلّ نفس ما عوّدته: «1» معده خانه دردها و پرهيز کردن، رأس همه دواها؛ و عطا کن هر نفسى را آنچه عادت باشد. بختيشوع گفت: ما ترک کتابکم و ال نبيّکم لجالينوس طبّا: کتاب و پيغمبر شما چيزى در طب فرو گذار نکرده براى جالينوس حکيم يونانى.
إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ: بدرستى که خداوند سبحان دوست نمى‌دارد اسراف کنندگان را.
عياشى از حضرت صادق عليه السّلام: قال: أ ترى اللّه اعطى من اعطى من کرامته عليه و منع من منع من هوان به عليه؟ لا، و لکنّ المال مال اللّه يضعه عند الرّجل ودائع و جوّز لهم ان يأکلوا قصدا و يشربوا قصدا و ينکحوا قصدا و يعودوا بما سوى ذلک على فقراء المؤمنين و يلمّوا به شعثهم، فمن فعل ذلک کان ما يأکل حلالا و يشرب حلالا و يرکب حلالا و ينکح حلالا و من عدّا ذلک کان حراما. ثمّ قال و لا تسرفوا انّه لا يحبّ المسرفين. «2»
«1» تفسير مجمع البيان، جلد دوّم، صفحه 413 (نام دانشمند مزبور را على بن حسين واقدى ثبت نموده است)
«2» تفسير عياشى، جلد 2، صفحه 13، حديث 23.
جلد 4 صفحه 53
فرمود: آيا مى‌بينى خداى تعالى را عطا فرموده آن را که عطا فرمايد از کرامت الهى است، و منع نموده آن را که منع فرموده از خوارى و ذلت بر اوست؛ چنين نيست، لکن مال مال خدا و به وديعه گذارده نزد شخص، و تجويز فرموده اينکه بخورند به ميانه روى، و بياشامند به اقتصاد و بپوشند به اقتصاد، و برگردانند سواى اين را به فقرا، و فراهم نمايد پراکندگى آنان را. پس هر که اين را بجا آورد، حلال باشد آنچه بخورد و بياشامد و سوار شود و نکاح کند؛ و هر که غير از اين نمايد حرام باشد بر او. بعد فرمود: وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ.
و ايضا فرمود هر که سؤال کند مردم را و قوت يک روز نزد او باشد، از مسرفين خواهد بود.