تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا خالِصَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ کَذلِکَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (32)
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ: بگو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که حرام نموده است آرايش و زينتى را که خدا مقرر فرموده، يعنى جامه‌هاى متنوع و ساير تجملات و تزئينات محلله را، الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ: آن زينتى که به محض قدرت بيرون آورد براى بندگان خود از نباتات مانند پنبه و کتان، و از حيوانات مانند پشم و حرير، و از معادن مثل زره و خود و آلات حرب.
تبصره: آيه شريفه عموميت دارد نسبت به کلّيّه مکلفين تا قيامت، که بگو اى پيغمبر، اهل اسلام و کفار را، که کدام کس حرام گردانيد زينت دنيا را تمام اقسام و اجناس و انواع آن که آفريدم آن را به غرض انتفاع بندگان خاصه، يعنى هر گاه من آن را حرام نگردانيدم، پس که آن را بر شما حرام نمود و احدى را
جلد 4 صفحه 54
حکم د رملک و خلقت مالک الملوک نيست سواى خالق آن‌ها.
و اکثر مفسرين و محدثين و جمهور اصوليين و فخر رازى برآنند که اين حکم اباحه تام و عام به کافه انام با قيامت است هر چند سبب نزولش خاص باشد، لکن عبرت به عموم لفظ است و خصوص سبب مانع از حکم عام نيست، و لفظ زينت عام و مطلق؛ لهذا شامل جميع اجناس و انواع و اقسام زينت فى العرف است از ملبوسات و حلل و مرصعات و لئالى و مرواريد و جواهر و تمتعات به نسوان محلله و به عطريات، مگر آنکه نصّ صريح در تحريم آن باشد مانند تزئين مرد به طلا و ابريشم يا استعمال زن زينت و عطر را براى اجنبى.
وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ: و بگو که حرام نموده خوردن طيبات از رزق و مستلذات را. يا خوردن محللات و مباحات را.
عثمان بن مظعون به حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عرضه داشت: به غلبه حديث نفس عزم کردم خود را خصىّ (خواجه) بسازم. حضرت فرمود: آرام باش که خصاء امت من روزه است. پس عرض کرد نفس حديث نمايد رهبانيت را. فرمود: رهبانيت امت من نشستن در مساجد است براى انتظار نماز.
عرض کرد: نفس حديث کند تمام مال خود را خارج کنم. پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: بهتر آن که به قدر کفايت خود و عيال واجب النفقه گرفته، زائد را انفاق يتامى و مساکين نما اين افضل است از آنچه اراده نموده اى. عرض کرد مى‌خواهم طلاق زوجه خود دهم. حضرت فرمود: هجرت و مفارقت در امت من هجرت و مباعدت از محرمات الهى باشد. عرض کرد: حديث نمايد ترک مواقعه را. فرمود صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مؤمن وقتى که فرا گيرد زوجه يا مملوکه خود را مولودى بهم رسد، غلام او در جنت باشد؛ و اگر قبل يا بعد پدر مرد، براى او قرة عين و فرح روز قيامت است، و اگر قبل از بلوغ مرد، شفيع و رحمت والدين خود باشد. عرض کردم نفس حديث کند گوشت را مدت العمر نخورم. فرمود صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ترک مکن؛ چه مى‌بينى من گوشت مى‌خورم و اگر از خدا خواهم اطعام فرمايد آن را هر روز به من. عرض کرد مى‌خواهم هرگز استعمال عطر ننمايم. فرمود صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آرام باش، جبرئيل مرا امر کرد به استعمال آن هر روز و گفت روز جمعه را ترک مکن. پس حضرت
جلد 4 صفحه 55
فرمود: اى عثمان، اعراض مکن از سنت من. هر که معرض شود از طريقه من و پيش از تو به بميرد، ملائکه او را از قرب حوض من برگردانند. «1» قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا: بگو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آن زينت و طيبات بالاصاله براى کسانى است که ايمان آورده‌اند در زندگانى دنيا، اما کفار و فجار، بالتبع شريک مؤمنانند در آن.
خالِصَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ: در حالتى که جميع مستلذات طيبه، خالص و مخصوص به مؤمنين است روز قيامت، و اگرچه کافران در طيبات شريک مؤمنانند در دنيا، اما در آخرت ذره‌اى کفار بهره ندارند، بلکه تمام طيبات خاصه مؤمنين است. کَذلِکَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ: چنان که بيان کرديم اين حکم را، همچنين تفصيل مى‌دهيم آيات و شواهد توحيديه را براى کسانى که فهم دارند و مى‌فهمند و مى‌دانند.
تبصره: در تفسير لوامع التنزيل فرمايد: آيه شريفه بر چند چيز دلالت دارد:
اول- بر اباحه اشياء لقوله: مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ، پس مسموعات مؤکد معقولات است. دوم- دال بر جواز پوشيدن لباس فاخره قيمتى و خوردن اطعمه و اشربه محلله.
عياشى و طبرسى رحمهما اللّه از حسن بن زيد از عم خود عمر بن على از پدر خود امام زين العابدين عليه السّلام روايت نموده: انّه کان يشترى الکساء الخزّ بخمسين دينارا فاذا صاف تصدّق به، لا يرى بذلک بأسا و يقول: قل من حرّم زينة اللّه. حضرت سيد سجاد عليه السّلام عباى خز پنجاه اشرفى مى‌خريد و به سر ما مى‌پوشيد. وقت تابستان آن را مى‌فروخت و قيمتش را بر فقرا تصدق مى‌داد. و ديده نمى‌شد به آن بأسى، و مى‌فرمود: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ.
در کافى- روزى سفيان ثورى حضرت صادق عليه السّلام را ديد جامه جميل ثمينى پوشيده. عرض کرد: يا ابن رسول اللّه، نپوشيد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مثل اين لباس و نه امير المؤمنين عليه السّلام و نه هيچيک از پدران شما. حضرت فرمود: رسول خدا در زمان تنگى و احتياج بود و بعد وسعت يافت و
«1» تفسير عياشى، جلد دوّم، صفحه 16، حديث 35.
جلد 4 صفحه 56
احقّ به آن لباس از اهلش ابرارند، پس تلاوت فرمود: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ، ما سزاوارتريم آنچه را که عطا فرموده خداى تعالى. بعد دست سفيان را کشانيد به طرف خود و جامه اعلى را رفع، و زير آن لباس خشن غليظ بود. فرمود: اين را براى خود و آن را که ديدى براى مردم پوشيده‌ام. پس دست به لباس سفيان برد، اعلاى آن خشن و زير آن لباس نرم بود، فرمود: تو اين اعلا را براى خود، و خشن را براى مردم پوشيدى. «1»