اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَمَن أَظلَم‌ُ مِمَّن‌ِ افتَري عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً أَو کَذَّب‌َ بِآياتِه‌ِ أُولئِک‌َ يَنالُهُم نَصِيبُهُم مِن‌َ الکِتاب‌ِ حَتّي إِذا جاءَتهُم رُسُلُنا يَتَوَفَّونَهُم قالُوا أَين‌َ ما کُنتُم تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ قالُوا ضَلُّوا عَنّا وَ شَهِدُوا عَلي أَنفُسِهِم أَنَّهُم کانُوا کافِرِين‌َ (37)
پس کيست ظالم‌تر از کسي که افتراء بندد بر خدا در حال کذب يا تکذيب کند بآيات الهي اينها بعد از اينکه آنچه در کتاب الهي ثبت شده و تقدير شده از عمر و روزي و زندگاني براي آنها نائل شدند و مدت آنها تمام شد ملائکه قابض ارواح ميآيند و آنها را قبض روح ميکنند و بآنها ميگويند کجايند آنهايي که شما پرستش ميکرديد از غير خدا جواب ميدهند که ما آنها را مفقود کرده‌ايم و نمي‌يابيم آنها را و شهادت ميدهند بر ضرر خود که ما کافر بخدا بوديم.
جلد 7 - صفحه 315
فَمَن أَظلَم‌ُ بطريق استفهام که دلالت دارد بر اينکه ظالم‌تر از اينها کسي نيست و نخواهيد پيدا کنيد که هم ظلم بخود کردند و مورد عذاب ابدي شدند و هم ظلم بانبياء کردند که آنها را تکذيب کردند و بآنها اذيت وارد کردند يا بائمه و خلفاء الهيه و هم ظلم ببندگان الهي که نگذاشتند آنها بيابند و هدايت شوند مِمَّن‌ِ افتَري عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً که دروغهايي در آوردند و نسبت بخدا دادند و افتراء بخدا زدند مثل متنبّيان که بدروغ دعوي رسالت کردند مثل مسيلمه کذّاب و باب و بهاء و امثال اينها يا دعوي خلافت کردند مثل خلفاء سه‌گانه و بني اميه و بني العباس يا دعواي قطبيت و رکن رابعيت و مرشديت کردند که هم بخود ظلم کردند و مستحق خلود در عذاب شدند و هم مردم را اغواء کردند و هم در حق انبياء حقّه و ائمه اطهار عليهم السّلام ظلم و اذيت روا داشتند.
أَو کَذَّب‌َ بِآياتِه‌ِ انکار نبوت انبياء و امامت ائمه عليهم السّلام نمودند يا احکام الهيه را زير پا گذاردند و در مقابل قوانين قرآن قانون جعل کردند.
أُولئِک‌َ يَنالُهُم نَصِيبُهُم مِن‌َ الکِتاب‌ِ آنچه از سلطنت و دولت و عزت و عمر و نعمت بر آنها معين شده و سهم و نصيب آنها در کتاب تقدير و ثبت شده نائل شدند و تمام شد مدت آنها تا زماني که رسل الهي ملائکه قابضين ارواح بر آنها وارد شدند حَتّي إِذا جاءَتهُم رُسُلُنا و قبض ارواح خبيثه آنها را بشدت و سختي نمودند يَتَوَفَّونَهُم که توفي اخذ بشدت و قوت است و از اينکه باب است توفي دين که از مديون بشدت دائن اخذ کند.
قالُوا ان ملائکه و رسل الهي از راه توبيخ و سرزنش و استهزاء أَين‌َ ما کُنتُم تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ از بتها پيشوايان خود از متنبّيان و خلفاء جور که بيايند شما را ياري کنند و از دست ما نجات دهند و کجايند عدّه و اتباع شما که بيايند حفظ و حراست شما را بنمايند و خيال ميکردند هميشه آنها با شما هستند و از چنگال
جلد 7 - صفحه 316
ملک الموت و بأس الهي نجات ميدهند.
قالُوا اينکه ظلمه و جائرين در جواب ملائکه ضَلُّوا عَنّا از دست ما رفتند و مفقود شدند و دست از ياري ما برداشتند و ما را اينها در چنگال شما گرفتار کردند وَ شَهِدُوا عَلي أَنفُسِهِم و اقرار و اعتراف بضلالت و گمراهي خود نمودند أَنَّهُم کانُوا کافِرِين‌َ که ما کافر بخدا و انبياء و ائمه (ع) بوديم و زير بار احکام خدا نرفتيم لکن اينکه اقرار و اعتراف ديگر بر آنها سودي ندارد وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ نساء آيه 22، شرحش گذشت.