تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلاَّ نَکِداً کَذلِکَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَشْکُرُونَ (58)
وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ: و زمين پاک خالص از آميزش و شوره، يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ: بيرون آورد نبات و گياه و زرع و رياحين و خضروات و اشجار را به امر و مشيت پروردگار خود ذات احديت. وَ الَّذِي خَبُثَ: و آن زمينى که ناپاک و شوريده و ريگزار است، لا يَخْرُجُ إِلَّا نَکِداً: برنمى‌آرد و نروياند هيچ نوع روئيدنى را مگر نهايت قليل و کم رونق و در غايت قلت فايده، چه او طبيعت و قابليت اخراج و اظهار ازهار ندارد و بى ثمر است.
تنبيه: در اين آيه مفسرين را دو قول است:
اول- اکثر و مشهور برآنند که خداى تعالى مؤمن و کافر را تمثيل به اين مثل فرموده. اما مؤمن را به ارض طيبه طاهره خالصه قابله جميع انواع خيرات و حسنات؛ اما کافر را به ارض خبيثه زشت و بد و سخت و پستى که قابل هيچ خير و فاعل هيچ حسنه نيست. و قرآن مثال باران رحمت الهى قرار داده که مؤمن به استماع آيات آن، ايمان و تصديق و اعمال صالحه زايد گردد مانند زمين طيب که به سبب باران گياه سبز بروياند و طراوت و نظارت خود را ظاهر سازد؛ و کافر از شدت خباثت و قساوتى که به سوء اختيار اخذ نموده، مانند ارض شوره و روى گرديده از باران معرفت کلام الهى، طراوتى اخذ نکند و آثار هدايتى تراوش ننمايد.
قول دوم- ابن عباس گويد: اين مثل را خداوند بيان فرموده که مؤمن ارض طيب و طاهر و خالص قابل بروز جميع خيرات و روئيدن نباتات است و عمل او
جلد 4 صفحه 101
هم طيب است مانند زمين طيب که ثمر طيب دهد، و کافر مثل زمين شوره و بد و سخت است که خروج خيرات و ظهور برکات از او نشود، يس کافر خبيث و عملش خبيث مى‌باشد.
تبصره: در تفسير لوامع- وقت قيام محاربه حضرت امام حسن عليه السّلام و معاويه، به تحريک عمرو عاص معاويه بر اسب خود سوار شده از حضرت امان طلبيده، بين دو صف لشکر ايستاد، و از حضرت پرسيد: آيا در قرآن بيان تمام چيزها از رطب و يابس هست؟ امام عليه السّلام فرمود: بلى. معاويه گفت: ريش من تنک و قليل، و محاسن شما انبوه و کثير، آيا بيانش در قرآن هست؟ امام عليه السّلام فرمود: بلى. معاويه گفت: کجا. امام عليه السّلام آيه شريفه تلاوت فرمود: وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَکِداً.
حاصل آنکه زمين خالص و پاک تمثيل ما اهل بيت عصمت و نبوت است، لذا محاسن من به کثرت روئيده؛ و ارض خبيث ناپاک توئى، لذا از زمين ناپاک تو اندک روئيده. پس از دو صف لشکر خنده و قهقهه بلند شد، معاويه شرمسار به خيمه مراجعت، به عمرو عاص خطاب نمود که: تو هميشه تذليل من مى‌خواهى.
عمرو در جواب گفت: تو کسى نيستى که در مقابل أسد اللّه و شير بچه او قيام کنى، منم که سلطنت تو را قائم کردم، چنانچه عمر، ابو بکر را قائم نمود.
کَذلِکَ نُصَرِّفُ الْآياتِ: چنانچه تصريف بديع اشياء ثابت کرديم، همچنين دلائل مختلفه و نعمات متفاوته يکى بعد از يکى متواليأ گردانيديم، لِقَوْمٍ يَشْکُرُونَ: براى جماعتى که شکر و ثنا و حمد الهى نمايند به مقابل دلايل مهتديه و نعماء ايمانيه.
تتمه: بعضى علماء تشريح آيه شريفه فرموده که خداى تعالى رياح لطيفه نافعه را، محرک ابر، و آن را سبب نزول باران، و آن را موجب حدوث انواع نباتات و زراعات و اثمار لذيذه نافعه، و باعث بقاء حيات انسان و حيوان مقرر فرموده. پس اين امور به وجهى دلائل قاطعه‌اند بر وجود خالق عليم مدبر قادر حکيم متوحد و متفرد غنى بالذات و مربى عالميان. و به وجهى ديگر: همين براهين واضحه‌اند بر آلاء و نعماى الهى براى عباد، همچنين تبيين حجج متعاقبه فرمايد براى عقلاى عالم تا حمد و شکر و ثناى منعم حقيقى را دائما بنمايد
جلد 4 صفحه 102
بر انعام و اکرام و احسان غير متناهيه.
بعد از اثبات وحدانيت ذات احديت خود و صفات کمال و جلال از علم و قدرت و تدبير و حکمت خلاقيت و عجائب و غرائب خلقت و احياى اموات، شروع فرمايد به اثبات انبياء و بعثت ايشان و تکذيب امم و تحمل زحمات و صدمات امت.
قصه اول- نوح عليه السّلام