تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْکَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَ سَعى فِي خَرابِها أُولئِکَ ما کانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلاَّ خائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (114)
ترجمه
و کيست ستمکارتر از کسيکه منع کرد مساجد خدا را که ياد شود در آنها نامش و کوشيد در خرابى آنها آنان نباشد از بر ايشان آنکه داخل شوند در آنها مگر ترسندگان..
تفسير
آنمساجد اخيار اهل ايمان بود در مکه معظمه که کفار منع نمودند ايشان را از آنکه عبادت کنند در آنجا تا ملجأ شود پيغمبر اکرم بخروج از مکه و از حضرت صادق (ع) در مجمع و قمى روايت نموده‌اند که آنها قريش بودند که منع کردند پيغمبر (ص) را از دخول در مسجد الحرام در مکه معظمه و از امير المؤمنين (ع) روايت شده است که مراد تمام زمين است و بنظر حقير مراد تمام مساجد است چنانچه ظاهر آيه شريفه است اگرچه مورد نزول مسجد الحرام باشد چنانچه خرابى هم اعم است از انهدام بناء مسجد و سد باب بر اهلش و آنچه مانع از آبادى آنشود چون عمران مسجد بعبادت خدا است در آن و خرابيش بکساد و متروک ماندن آنست و ظالم‌ترين خلق بمقتضاى اين آيه شريفه کسى است که مرتکب اين عمل شود چون با خداوند طرفيت نموده و اين قبيل اشخاص مقدر نشده است که داخل مسجد شوند مگر آنکه خائف باشند از مسلمانان يا از عذاب الهى چون بمقتضاى الخائن خائف کسيکه با خدا خيانت نمايد ترسش از خائن بخلق زيادتر است و چون متوجه بحق شود و وارد مسجد گردد بالطبع خائف است و اين
جلد 1 صفحه 162
جمله اشاره است بهمان امر طبيعى ارتکازى که در کمون ذات هر کس بهمان مقدار که اقرار بتوحيد جاى گرفته ترس از خدا هم وجود دارد لذا در مواقع شدت و حاجت ديده ميشود هر قدر منکر و معاند باشند ميترسند و متوجه بحق ميشوند و ممکن است وعده فتح باشد چنانچه نسبت بمسجد الحرام در زمان فتح مکه معظمه انجاز شد و نسبت بسائر مساجد در زمان ظهور دولت حقه و مظهر عدل الهى خواهد شد انشاء اللّه تعالى و در برهان در ضمن حديث مفصلى از امام حسن مجتبى (ع) نقل نموده که اين وعده فتح مکه بود از طرف خداوند به پيغمبر (ص) که بعد از آن مشرکين داخل مسجد نمى‌شدند بحکم الهى مگر در خفيه با کمال خوف از مسلمانان که اگر ميديدند آنها را ميکشتند و عياشى روايت نموده که معنى اين جمله آنست که آنها قبول ايمان نمى‌کنند مگر آنکه شمشير بالاى سرشان باشد و محتمل است مراد همان شمشير امام زمان (ع) باشد چنانچه بيان شد و حقير در قصيده ربيعيه مهدويه کريميه شکوائيه خود اشاره نموده‌ام و براى دلخوشى شيعيان ضرر ندارد چند بيت آنرا نقل نمايم:
مهدى امام منتظر نوباه خير البشر
خلق دو عالم سر بسر بر خوان احسانش مکين
مهر از ضيائش ذره بدر از عطايش بدره
دريا ز جودش قطره گردون ز کشتش خوشه چين
امرش قضا حکمش قدر حبش جنان بغضش سقر
خاک رهش زيبد اگر بر طره سايد حور عين
مرآت ذات کبريا مشکوة انوار هدى
منظور بعث انبياء مقصود خلق عالمين
دانند قرآن سر بسر بابى ز مدحش مختصر
اصحاب علم و معرفت ارباب ايمان و يقين
نوح و خليل و بو البشر ادريس و داود و پسر
از ابر فيضش مستمد از کان علمش مستعين
موسى بکف دارد عصا دربانيش را منتظر
آماده بهر اقتدا عيسى بچرخ چارمين
جلد 1 صفحه 163
ايزد بنامش زد رقم منشور ختم الاوصيا
چونانکه جد امجدش گرديد ختم المرسلين
ظاهر شود آن شه اگر شمشير حيدر بر کمر
دستار پيغمبر بسر دست خدا در آستين
ديارى از اين ملحدان باقى نماند در جهان
ايمن شود روى زمين از جور و ظلم ظالمين
اللهم ارنا الطلعة الرشيدة و الغرة الحميدة بحقه و حق آبائه الطاهرين صلوات اللّه عليهم اجمعين.